Skoða greinar eftir

Erindi um fátækt

April 30th, 2011 // 9:31 am @ Þorleifur Gunnlaugsson // 31 athugasemdir

Ræða flutt á málefnaþingi VG um félagslegt réttlæti 30 apríl 2011

Félagar

Á morgun er 1. maí, alþjóðlegur baráttudagur verkalýðsins. Ég ætla að byrja daginn, eins og ég hef gert undanfarin ár með því að fara í morgunkaffi hjá Samtökum herstöðvaandstæðinga og fara síðan í kröfugöngu verkalýðshreyfingarinnar.

Þar verða ábyggilega kröfur á lofti enda samningar lausir og verkföll í farvatninu, eða svo er okkur sagt. Mér hefur ekki reynst auðvelt að fá upplýsingar um það hvað er í spilunum varðandi samninga ASÍ og Vinnuveitenda en eftir krókaleiðum sem ég tel nokkuð áreiðanlegar var þetta komið nokkurn veginn svona áður en allt fór upp í loft en hér eru ráðherrar úr Ríkisstjórninni og þeir leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál.

Verið var að undirbúa þriggja ára samning og átti launahækkunin á tímabilinu að nema 12%. Launahækkun við samning 4%, og eingreiðsla uppá 50.000 kr. Samkvæmt mínum heimildum var rætt um að bætur myndu hækka samsvarandi en óvíst um eingreiðsluna á þær. Opinberlega hefur verið talað um að lægstu laun hækki í 200.000 á þremur árum. Við undirritun samninga í 180.000kr síðan í 19.000 kr ( væntanlega ári síðar) og á endanum í 200.000 kr.

Samkvæmt þessu myndu fullar atvinnuleysisbætur nema við undirskrift ríflega 155.000 kr á mánuði og fara í rúmar 167.000 kr. á þremur árum. Fullar örorkubætur til einstaklings sem hefur ekki aðrar tekjur myndu hækka við undirskrift í um það bil 190.000 og á þremur árum í rúmar 200.000. Þetta eru náttúrulega ekki laun í vasann því af þessu á eftir að draga skatta og önnur gjöld en ég kem að því síðar.

Nýlega komu langþráð neysluviðmið Velferðarráðuneytisins. Þar eru kynnt til leiks þrjú viðmið: Dæmigerð viðmið, skammtímaviðmið og grunnviðmið. Í skýrslu ráðuneytisins kemur fram að skammtímaviðmið byggja á sömu forsendum og dæmigerð viðmið nema hvað niðurskurði er beitt til lækkunar mánaðarlegra útgjalda, öllum þeim sem hægt er að fresta í 9 mánuði. Ráðuneytið talar um dæmigerð viðmið sem hófleg viðmið þar sem hvorki eru talin lúxus né lágmarksneysla. Dæmigerð viðmið fyrir einstakling eru tæpar 292.000 kr á mánuði og sú neysla er skorin niður um þriðjung samkvæmt skammtímaviðmiði og gerir 201.132 kr á mánuði. Þarna er talið algerlega óraunhæft að ætla fólki lægri eða minni neyslu til framfærslu árið 2011.

Harpa Njálsdóttir félagsfræðingur skrifaði grein í Morgunblaðið 23 apríl sl. Þar sem hún tíundar þetta og er nokkuð gagnrýnin. Þar birtir hún töflu sem upplýsir það að jafnt bætur sem lágmarkslaunakrafa ASÍ dugi ekki til lágmarksframfærslu og reyndar langt því frá. Ég vitna í töflu Hörpu en þar segir:

Óskertar örorku og ellilífeyristekjur eru í dag, 184.140 kr á mánuði brúttó eða 159.642 nettó – þar vantar 41.490 kr. til að ná skammtímaviðmiðum.

Atvinnuleysisbætur eru í dag 149.523 brúttó eða 136.446 nettó þar vantar 64.686 kr á mánuði til að ná skammtímaviðmiðum.

Hæsta fjárhagsaðstoð Reykjavíkurborgar er 149.000 kr brúttó á mánuði eða 132.240kr nettó – þar vantar 62.892 kr á mánuði ( mismunur á atvinnuleysisbótum og fjárhagsaðstoð – stéttarfélagsgjöld)

Lágmarkslaunakrafa ASÍ er 200.000 kr brúttó árið 2014 það gerir 162.570 nettó og þar vantar 38.562 kr ef skammtímaviðmiðin yrðu þau sömu árið 2014 sem verður að teljast ómögulegt.

Þarna fór ég með talnasúpu sem erfitt var að fylgja en þetta er semsagt þannig að sé mark takandi á skammtímaviðmiðum velferðarráðuneytisins (margir gagnrýna þau fyrir að vera alltof lág), vantar ekki 12 % hækkun á 3 árum heldur 20 – 30 % hækkun strax á ofantalin laun til þess að lágmarksfærsla sé möguleg.

Það getur verið erfitt að fóta sig í umræðunni um fátækt. Notkun á stöðlum og reikningsaðferðum getur einnig verið vafasöm. Núverandi meirihluti í Reykjavík þóttist til að mynda hafa séð ljósið þegar hann setti það fram í stefnuyfirlýsingu sinni að enginn Reykvíkingur ætti að vera undir lágtekjumörkum Hagstofunnar. Þetta reiknar hún út, ár hvert og byggir á reikniaðferð Evrópusambandsins. Sem er á þá lund að fundið er miðgildi launa í viðkomandi landi og lágtekjumörkin eru þá 60% af þeim.

Þannig setti Besti flokkurinn og Samfylkingin fram loforð sem byggði á útreikninum hagstofunnar í fyrra en þá voru lágtekjumörk á Íslandi 160.900 kr. í ráðstöfunartekjur fyrir einstakling á mánuði. En það er galli á gjöf Njarðar. Núna er Hagstofan búin að gefa út ný lágtekjumörk, byggð á sömu aðferðum en allar upplýsingar koma eðlilega, ári seinna og þá kemur í ljós að lágtekjumörkin hafa lækkað í krónutölu og í stað þess að einstaklingnum er reiknað 160.900 kr í ráðstöfunartekjur á mánuði er mörkin niður í 156.900 kr.

Lágtekjumörk eða (e. at risk of poverty) hafa með öðrum orðum lækkað í krónutölu um 4000 kr á mánuði eða 48.000 kr. á milli ára. Hvernig stendur á því? Jú, skýringin er í Hagtíðindum en þar segir „Lágtekjuhlutfallið er hins vegar stöðugt og eru áhrif efnahagshruns á það ekki merkjanleg. Þetta bendir til þess að ráðstöfunartekjur hinna tekjuhærri hafi við hrunið lækkað hlutfallslega meira en þeirra sem höfðu lægri tekjur“ tilvitnun lýkur.

Lágtekjumörkin lækka einfaldlega vegna þess að þeir ríkustu, þeir sem sýndu hæstu tekjurnar hafa lækkað í tekjum (eða í það minnsta uppgefnum tekjum) á milli ára. Lágtekjumörkin eru aðeins reikningsaðferð sem sýnir að einhverju leyti tekjumuninn í hverju landi fyrir sig. Þau geta ekki gefið raunsanna mynd af því, hvað fólk þarf að hafa miklar tekjur til að teljast ekki fátækt. Það sama á við um Gini stuðulinn sem oft er nefndur til leiks. En hann sýnir dreifingu ráðstöfunartekna meðal landsmanna á einkaheimilum og er þannig að ef allir væru með sömu tekjur væri stuðullinn 0, en ef einn aðili hefði allar væri stuðullin 100.

Samkvæmt lífskjararannsókn Hagstofunnar 2010 var Gini-stuðullinn á Íslandi 25,7. Hann fór hækkandi frá 2005 til 2009 og fór þá í 29,6 en lækkar árið 2010. Það er kannski til marks um ofurtrú á reikniskúnstum sem þessum að ríkistjórnin setti sé það mark til tekjujöfnunar að ná Gini stuðlinum niður í 25 árið 2020, nánast það sem hann er núna en þrátt fyrir það hefur fátæktin aukist. Að sama skapi lækkar fimmtungastuðullinn en með honum eru bornar saman tekjur þeirra 20% tekjuhæstu og þeirra 20% tekjulægstu.

Ég vill taka það fram að þrátt fyrir þá annmarka sem ég hef rakið vaðandi þessa útreikninga Hagstofunnar eru þeir til margs nýtanlegir, fólk verður bara að vita hvaða takmörkunum þeir eru háðir.

Það kemur til að mynda í ljós að:
- af 29 Evrópuþjóðum var Ísland í 17. sæti í samanburði á Gini-stuðlinum, langt fyrir ofan hinar norðurlandaþjóðirnar sem eru í 2 til 10 sæti.
- hlutfall þeirra sem voru undir lágtekjumörkum árið 2010 var hæst í aldurshópnum 18 til 24 ára, eða 16,1%
- konur stóðu verr að vígi en karlar því 19% kvenna í þessum aldurshópi voru fyrir neðan lágtekjumörk en 13,4% karla.
- þeir sem búa einir eða voru og einstæðir foreldrar voru í mun meiri hættu á að lenda fyrir neðan lágtekjumörk en þeir sem búa á annars konar heimilum.

Útreikningar Hagstofunnar hafa gefið ákveðið sóknarfæri í baráttunni fyrir hækkun bóta og lægstu launa, jafnt sem neysluviðmið velferðarráðuneytisins.

En oft er engu líkara en meðvitað sé verið að beita klækjum til að flækja umræðuna um fátækt. Að mínu mati eru úrlausn loforða Besta flokksins og Samfylkingarinnar um hækkun fjárhagsaðstoðar, loforð sem byggð voru á lágtekjumörkum Hagstofunnar í fyrra gott dæmi um það. Þegar þessir aðilar voru búnir að ákveða það að standa ekki við loforðið var sagt að ekki væri hægt að far yfir atvinnuleysisbætur vegna þess að annars yrði borgin að borga atvinnulausum mismuninn. Þess vegna var staðnæmst við 149.000 kr á mánuði. Eða hvað?

Fjölmiðlar hafa sagt að fjárhagsaðstoðin í Reykjavik sé 149.000 kr á mánuði en í raun gildir það fyrir minnihluta skjólstæðinga borgarinnar sem þó hafa engar aðrar tekjur. Ég hef ekki kynnt mér það, hvernig þetta er hjá öðrum sveitarfélögum í dag, en borgin hefur flækt málin duglega og jók við flækjuna um áramót með því að búa til nýja flokka. Yfirflokkurinn er (nú kemur talnaruna og fjöldatölur eru frá því í febrúar sl):

Einstaklingur, 18 ára eða eldri, sem rekur eigið heimili en hann fær 149.000 kr brúttó á mánuði. Þarna um að ræða 736 einstaklinga. Síðan er búið að flokka þá sem búa með öðrum niður í 4 flokka með sitt hvora en í öllum tilfelum, lægri upphæðir. Undirflokkarnir eru :

- Hjón/sambúðarfólk sem reka eigið heimili en þau fá samanlagt 223 500 kr eða eina og hálfa aðstoð. Þarna eru 90 einstaklingar

- Einstaklingur sem býr með öðrum, leigir húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hefur ekki aðgang að húsnæði. Hann fær 125.540 kr brúttó á mánuði og þarna er um að ræða 657 einstaklinga

- Einstaklingur sem býr hjá foreldrum en hann fær, 74 500 kr á mánuði. Og þarna eru 145 einstaklingar.

Og að lokum er það einstaklingur sem býr hjá foreldrum og hefur forsjá barns en hann hafði áður hæstu bætur en bætur til viðkomandi voru lækkaðar nú í febrúar úr 149.000 kr. í 125.540 kr. Ég hef ekki fengið uppgefið fjölda þessa hóps.

Ég veit að það er erfitt að grípa svona margar tölur á stuttum tíma en aðalatriðið er það að, með því að fjölga hópunum sem þiggja fjárhagsaðstoð og lækka fjárhagsaðstoðina til fjögurra þeirra tókst meirihlutanum í Reykjavík að snúa dæminu þannig að í stað þess að langflestir væru með hæstu upphæðina eru það nú minnihlutinn.

Samkvæmt nýjustu tölum eru semsagt 736 með fjárhagsaðstoð uppá 149.000 kr á mánuði en 892 með fjárhagsaðstoð frá 74.500 til 125.540 kr og þessu er sérstaklega náð með því að búa til nýjan hóp, „ þá sem búa hjá öðrum“ en þeir sem tilheyra honum voru áður í hæsta flokki og þeir töldu 657 einstaklinga nú í febrúar.

Félagi Katrín Jakobsdóttir sagði hér áðan að ég myndi hér, tala um fátækt og nefna það hvað væri til ráða. Svar mitt er einfalt, það þarf að hækka laun og bætur yfir raunveruleg fátækramörk. Erindi mitt byggir að miklu leyti á tölfræði og ég hef reynt að sýna fram á það, að þrátt fyrir að margt hafi verið gert til að lina fátæktina eins og félagi Katrín Jakobsdóttir kom inná áðan þá er fátæktin að aukast og ástæðan er auðséð. Til viðbótar við það sem ég hef sagt eru hér örfáar staðreyndir

- Húsnæðiskostnaðurinn hefur aukist,
- Húsnæði á einkamarkaði hefur hækkað
- Húsaleigubætur hafa staðið í stað síðan í maí 2008. Á meðan hefur leigan hækkað og sé litið til leigu Félagsbústaða hefur hún hækkað um meira en 25% á þessum tíma sem er þá hækkun á húsnæðiskostnaði leigjenda Félagsbústaða, fátækasta fólksins í Reykjavík.
- Það kom fram í fréttum stöðvar tvö um daginn að matarkostnaður hefði hækkað um 40% á þremur árum.
- Samgöngukostnaður hefur líka stóraukist.
- Á sama tíma hafa atvinnuleysisbætur ekki hækkað í tvö ár, lífeyrir óverulega og það sama á við um lægstu laun.

Félagar
Ég stúderaði aðeins marxisma í leshringjum hér á árum áður og ég er alveg jafn sannfærður um það núna og ég var þá, að kapítalisminn er óréttlát samfélagsgerð þar sem móthverfurnar birtast í kreppum, styrjöldum og fátækt. Fátæktin er skilgetið afkvæmi stéttarsamfélagsins. Barátta félagshyggjufólks í auðvaldssamfélaginu er oftar en ekki varnarbarátta, barátta við voldugan óvin sem notfærir sér stöðu sína til að slá ryki í augu fólks og þar eru fræðingar og fjölmiðlar fengnir til að flækja umræðuna og afvegaleiða.

Nýlega voru birtar niðurstöður rannsóknar á aðstæðum og afkomu öryrkja á Íslandi. Rannsóknin var framkvæmd af Rannsóknarsetri í fötlunarfræðum og Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála. Í rannsókninni var lögð áhersla á að fá fram sjónarhorn og reynslu fólks sem fær örorkulífeyri og hún var unnin í tilefni af „Evrópuári gegn fátækt og félagslegri einangrun“ sem var eitt af þeim verkefnum sem hlaut styrk í tilefni af Evrópuárinu. Skýrslan er stórmerkileg og ætti í raun að vera skyldulesning félagshyggjufólks á Íslandi en ég hef því miður ekki tíma til að fjalla um hana núna en ég vil ljúka orðum mínum með einni tilvitnun í skýrsluna.

„Greining okkar á umfjöllun um öryrkja og aðstæður þeirra í prentmiðlum og netheimum leiddi í ljós nokkur síendurtekin þemu eða þrástef sem staðfestu og ítrekuðu rótgrónar staðalmyndir um öryrkja sem samfélagslega byrði, letingja eða svindlara sem lifðu lúxuslífi á kostnað skattborgaranna. Flest þrástefin voru neikvæð, hluti af orðræðunni jaðraði við að vera hatursfullur, og sumt virtist skrifað í gremju og reiði gagnvart öryrkjum. Ef sú mynd sem birtist í fjölmiðlum er borin saman við raunverulegar aðstæður öryrkja (t.d. eins og þær birtast í niðurstöðum þessarar og fleiri rannsókna) er ljóst að myndin er mjög afbökuð og villandi og umfjöllunin langt frá daglegum veruleika öryrkja.“

Category : Ræður

Ingólfur Margeirsson

April 23rd, 2011 // 9:29 am @ Þorleifur Gunnlaugsson // 37 athugasemdir

Það rifjast upp atburðir liðinna daga þegar ég hugsa um látinn vin og í mér bærast ýmsar tifinningar, söknuður og þakklæti en jafnframt sektarkennd yfir því að hafa ekki haft meira samband við þennan góða og skemmtilega mann. Ég held að ég hafi fyrst tekið eftir Ingólfi fyrir frábær viðtöl hans í sunnudagsblaði Þjóðviljans en í þeim fylgdu með hnyttnar teikningar hans af viðmælendum. Um miðjan áttunda áratuginn flutti Ingólfur á efstu hæðina á Norðurstíg 5. Þetta var þriggja hæða timburhús þar sem ég leigði fyrstu hæðina fyrir lítið fé af öðlingnum, Margeiri föður hans. Á Norðurstígnum bjuggum við saman í mörg ár, allir í húsinu urðu nánir vinir, oft var tilviljunarkennt í hvaða íbúð var sest niður til lengri eða skemmri tíma og ég man ekki til þess að nokkrar hurðir hafi verið læstar í því húsi.

Minningarnar hrannast upp: Ingólfur og fjölskylda hans að borða sunnudagslæri í litlu borðstofunni minni á fögru sumarhádegi. Ingólfur, hrókur alls fagnaðar með gítarinn í partíi, Ingólfur sem átti að mála með okkur stigaganginn í Norðurstígnum yfir helgi en lenti svo á skralli með Flosa, mági sínum, og kom ekki fyrr en á sunnudagsköldi, ennþá í stuði, í þann mund sem við vorum að þvo penslana stolt yfir litadýrðinni í þröngum ganginum og þegar hann mætti ásakandi augum íbúanna á Norðurstíg 5 sagði hann: “þetta er bara nokkuð gott hjá ykkur, er þetta grunnurinn?”. Ingólfur sem hætti að drekka og varð annar helsti áhrifavaldur þess að ég fór sjálfur í áfengismeðferð.

Þegar Ingólfur flutti af Norðurstígnum minnkaði eðlilega þetta nána samband en það var svo aftur í Heilsustofnuninni í Hveragerði þar sem við vorum saman í tvígang að við náðum virkilega saman aftur og þar kynntist ég að sumu leyti öðrum manni. Hann var ennþá hrókur alls fagnaðar, sami húmanistinn, húmoristinn og sjarmörinn en það leyndi sér ekki að persónuleikinn hafði mýkst og þarna var kominn einhver dýpt og skilningur þess sem gengið hefur í gegnum ótrúlegar hremmingar.

Ég sakna góðs vinar sem fór allt of snemma og ég sendi innilegustu samúðarkveðjur til fjölskyldu hans.

Category : Greinar

Breytingar á stjórnkerfinu

April 19th, 2011 // 9:12 am @ Þorleifur Gunnlaugsson // 39 athugasemdir

Ræða flutt í borgarstjórn 19.apríl 2007

Forseti, borgarfulltrúar

Það er athyglisvert að hlusta á þær umræður sem hér hafa farið fram, og fylgjast með þeim umræðum sem verið hafa í samfélaginu að undanförnu um skóla, leikskóla og frístundamál í Reykjavík.

Ég hef svo sem ekki stillt mér upp í fremstu röð í þessari umræðu en það hefur borgarfulltrúinn okkar, Sóley Tómasdóttir og fulltrúi VG í menntaráði, Líf Magneudóttir svo sannarlega gert og höndlað vel að mínu mati.

Við höfum skipt með okkur verkum og ég mun í minni ræðu fyrst og fremst beina augum að stjórnkerfisbreytingum og lýðræðislega nálgun við breytingarnar almennt.

En nú virðist vera komið að kaflaskilum í þessum málum sem verið hafa meirihlutanum til verulegra vandræða og starfsfólki og foreldrum mikils ama.

Tillögurnar, sem nú verða vafalaust samþykktar með fyrirfram ákveðinni samþykkt meirihluta borgarstjórnar eru þá þessar: (en ég vil biðja ykkur um að taka sérstaklega eftir því við hverja á að hafa samráð)

Þær breytingar sem munu eiga sér stað um næstu áramót verða þær, ef ég skil þetta rétt

Að í Árbænum verður sameining Ártúnsskóla, Kvarnaborgar og Skólasels – grunnskóla, leikskóla og frístundheimilis sem tilraunaverkefni

Þar á að fara fram samstaf við menntasvið Háskólans og samráð við foreldra nemendur og starfsfólk.

Í Grafarvogi verða yfirstjórnir Korpu og Víkurskóla annars vegar og Borgar og Engjaskóla hinsvegar sameinaðar, jafnframt því sem Foldaskóli verður heilstæður safnskóli á unglingastigi fyrir Húsa og Hamraskóla. Samráð verður haft við foreldra nemendur og starfsfólk.

Og í Háaleitinu á að sameina yfirstjórn Álftamýrar og Hvassaleitisskóla og þar verður samráð við foreldra, nemendur og starfsfólk.

Í Fossvoginum á að fresta sameiningum til ársins 2013 en þá á að sameina Fossvogsskóla, Kvistaborg og frístundaheimilið Neðstaland, grunnskóla, leikskóla og frístundaheimili. Í tillögunni er ekki talað um neitt samrá.

Í Breiðholti og í Vesturbæ er allar breytingartillögur lagðar til hliðar en stofnaðir starfshópar.

Í Breiðholtinu er hópurinn myndaður af fulltrúum foreldra, starfsfólks leikskóla, grunnskóla og ÍTR, Þjónustumiðstöðvar Breiðholts, Leiknis, Gerðubergs og annarra hagsmunaaðila. Og sá hópur á að skila af sér 1.apríl 2012

Og í Vesturbænum á samráðshópur að skila af sér í des nk. en í tillögunni segir að „menntasviði verði falið að koma á samráði við stjórnendur og starfsmenn grunnskólanna í Vesturbæ auk skólaráða og foreldraráða (skólasamfélagið)

Í einu tilfellinu (Fossvogi) er ekki lagt til neitt samráð, í hinum á að hafa samráð við foreldra og starfsfólk
og allstaðar er talað um samráð við nemendur nema í Breiðholti.

Í eina skiptið sem talað er um samráð við þjónustumiðstöð er í tillögunni um Breiðholt en í engu tilfelli er í þessum tillögum talað um að hafa samráð við Hverfisráð borgarinnar.

Til viðbótar þessu á að sameina yfirstjórn 2ja – 3ja leikskóla í 25 leikskólum þannig að yfirstjórnareiningarnar fari í 11 og þarna er ekki talað um neitt samráð.

Það á að samþætta skóla- og frístundastarf 6-9 ára í einu þjónustuhverfi haustið 2011 og undirbúa sameiningu yfirstjórnar skóla og frístundastarfa í borginni allri og jafnframt því undirbúa sameining yfirstjórnar skóla og frístundastarfs í Reykjavík. Í þessu tilfelli er heldur ekki talað um samráð.

Rúsínan í pylsuendanum eru svo grundvallarstjórnkerfisbreytingar.

Sameining Mennta og Leikskólasviðs og tómsundahluta Íþrótta- og tómstundasviðs og þetta á að gerast hratt því nýr sviðstjóri á að taka til starfa eftir rúma 2. mánuði eða 1. Júlí nk.

Í þessu tilfelli á borgarstjóri að leita eftir umsögn stjórnkerfisnefndar eftir að breytingin hefur verð samþykkt en ekki er talað um neitt annað samráð.

Forseti borgarfulltrúar

Meirihlutinn í Reykjavík hefur verið gagnrýndur fyrir skort á samráði í sameiningarmálunum almennt og maður skildi halda að lærdómurinn værs sá, eftir öll þessi læti, að það er ekki vænlegt að fara af stað með viðamiklar breytingar í almannaþjónustu án þess að gætt sé að góðu samráði

Og í öllum tilfellum sem við ræðum hér þarf að hafa þrenns lags hagsmuni í huga: Hagsmuni þeirra sem þjónustunnar njóta, hagsmuni starfsfólks og hagsmuni skattborgara. Velheppnaðar breytingar byggja á sátt við þau sjónarmið sem þessir hópar túlka.

Að mínu mati eru þær tillögur sem hér eru lagðar fram ekki til að bæta um betur og í þeim virðist vera tilviljanakennt við hverja á að hafa samráð eða hvort yfirhöfuð stendur til að hafa það.

Það er reyndar með ólíkindum að hvergi er að finna tillögur um samráð við Hverfisráð borgarinnar.

Reyndar tel ég að verið sé að byrja á vitlausum enda í málinu öllu.

Hér er verið að leggja til gríðarlegar breytingar og það einfaldlega gengur ekki að gera slíkt án þess að til staðar sé heildarmynd sem öllum er ljós.

Og það er til að æra óstöðugan að skella allt í einu inn tillögu um grundvallar stjórnkerfisbreytingar, sameiningu sviða, án þess að nokkur umræða hafi farið fram um þær nema bara stuttlega í borgarráði og engin formleg tillaga hafi verið lögð fram í stjórnkerfisnefnd.

Forseti, borgarfulltrúar

Hér hafa verið teknar tilvitnanir í kosningastefnuskrár og ég vil bæta um betur.

Meirihlutinn í Reykjavík gaf ákveðin fyrirheit um þá vegferð sem fara átti við stjórnkerfisbreytingarnar :

Hana má lesa í kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar og samstarfsyfirlýsingu hennar og Besta flokksins.

Í kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar, kaflanum „ Þorpin í borginni“ segir með leifi forseta:
„Samfylkingin vill dreifa valdi og verkefnum og efla sjálfstæði hverfanna, í þeim tilgangi að auka íbúalýðræði og bæta þjónustu borgarinnar við íbúa hennar.“

Og

„Samfylkingin ætlar að….Fella múra milli stofnanna og ná fram hagræðingu og markvissari þjónustu með flutningi verkefna til þjónustumiðstöðva.“

Tilvitnunum lýkur

Í samstarfsyfirlýsingu meirihlutans segir með leyfi forseta
- Hverfaráð verði efld.
- Aukin verkefni og fjárráð flytjist til hverfaráðanna.
- Í samráði við íbúa og starfsfólk verði útfærðar tillögur um hvernig best sé að draga úr miðstýringu og auka sjálfstæði hverfanna með eflingu hverfaráða, hverfatengdrar þjónustu og forgangsröðun í rekstri innan hverfis.

Tilvitnunum líkur

Það sem greinilega stóð til var að ljúka þeirri vegferð sem hófst fyrir rúmum 6 árum síðan, lýðræðisvæðingu borgarinnar sem er væntanlega það sem borgarstjóri átti við með „stóru stjórnkerfisbreytingunum“.

Árið 2005 var grundvallarstjórnkerfisbreytingum hrint af stað í Reykjavík og fyrirmyndin var einna helst stjórnkerfið í Ósló. Þar var að mig minnir, borginni skipt í 21 hverfi sem höfðu mikla sjálfstjórn og fengu um helming útsvars úthlutað úr jöfnunarsjóði.

Hvert hverfi hafði hverfisráð skipað 15 fulltrúum sem höfðu mikið um málefni þess að segja og þjónustumiðstöð sem virkaði sem einskonar undir ráðhús.

Þegar hægrimenn tóku svo við í Osló var hverfunum fækkað í 15 en dreifstýringin var látin standa og engu breytt grundvallarlega svo ég viti.

Ég fylgdist svo sem ekki grannt með stjórnkerfisbreytingum 2005 en það er ljóst að megingalli þeirra var sá stutti tími sem var til kosninga.

Nýr meirihluti tók völdin eftir þær, meirihluti sem var andstæður breytingunum og vann gegn þeim með ýmsum hætti.

Þegar hann tók við var nýstofnað þjónustu- og rekstrarsvið lagt niður, þjónustumiðstöðvarnar settar undir velferðarráð og óburðug hverfisráð voru veikt enn frekar og fjármagn til þeirra minnkað.

Þegar breytingarnar 2005 áttu sér stað var greinilegt að samráð við starfsfólk var af skornum skammti og það var áberandi að starfsfólki fannst að verið væri að tala niður til sín.

Það var svo núverandi stjórnkerfisnefnd sem átti að klára málið eða í þeirri meiningu stóð ég að minnsta kosti.

Hún starfaði af nokkrum krafti að framundir síðustu jól og hélt tíu fundi frá því í júlí og fram í desember og kallaði meðal annars, sviðstjóra, framkvæmdastjóra þjónustumiðstöðva og stjórnsýslusérfræðinga á sinn fund.

Eftir áramót var eins og áhugann vantaði og formaður nefndarinnar, borgarfulltrúi Dagur Eggertsson, hefur aðeins boðað tvisvar eða þrisvar fundi í stjórnkerfisnefnd á þessu ári og þann síðasta í febrúar.

Fyrir áramót ríkti nokkuð góð sátt og samvinna í nefndinni um það hvaða tökum ætti að taka málið og að mínu mati var það almennur skilningur að sú staðreynd að á sama tíma og við erum með útbólgna miðstýringu eru starfræktar 6 þjónustumiðstöðvar, að sú staða væri óásættanleg og alltof kostnaðarsöm.

Eftir stjórnkerfisbreytingarnar 2005 og andstöðu meirihlutans sem tók við 2006 værum við eins og út í miðri á og nauðsynlegt væri að taka bakkann öðru hvoru megin. Taka ákvörðun um ákveðna miðstýringu eða dreifstýringu.

Samþykkt borgarráðs frá því í gær um að sameina mennta-, leikskóla- og frístundasvið hlýtur að koma eins og blaut tuska framan í flesta fulltrúa í stjórnkerfisnefnd því nefndin hefur ekki fengið tækifæri til að gefa umsögn um þessar tillögur.

Að mínu mati er þetta það alvarlegt, að líta má svo á að meirihluti borgarráðs hafi sett stjórnkerfisnefnd af, því eigi nefndin ekki að fjalla um svo róttækar breytingar í stjórnkerfinu, hvað á hún þá að gera?

Reiknar meirihlutinn með því að fulltrúar í stjórnkerfisnefnd komi til með að veita umsögn um grundvallarbreytingar sem teknar voru án nokkurs samráði við nefndina?

Að setja þetta mikilvæga mál, sem ég hélt að ætti að fjalla um lýðræðisbreytingar í borginni, í þennan átakafarveg er sorglegt og meirihlutanum í borginni til skammar og það er reyndar ömurlegt ef þetta verður það starfsumhverfi sem minnihlutanum og þá ekki síður borgarbúum verður boðið uppá næstu þrjú árin

Að hlusta síðan á borgarstjóra tala um, í ræðu sinni það sem hann kallaði „ stóru stjórnkerfisbreytingarnar“ sem hann sagði að þeir hefðu haft áhuga á en að vandlega íhuguðu máli hafi niðurstaðan orðið sú að betra sé að gera slíkar breytingar í smærri skrefum eins og borgarstjóri orðaði þetta.

Að hlusta á þessi orð í ræðu þar sem ekki er minnst á nándarlýðræði, þjónustumiðstöðvar eða hverfisráð, heldur tíundaðar sameiningar sem virðast eiga að efla miðstýringuna og næsta er í mínum huga staðfesting á því að ekki stendur til að hafa samráð um þessi mál.

Ég er sammála borgarstjóra um það að gott geti verið að framkvæma breytingar í áföngum en til þess að vel takist til, þarf að vera ákveðin heildarsýn.

Og hana vantar hér, nema að meirihlutinn lúri á strategíunni og það er ekki sanngjarnt gagnvart borgarbúum.

Að mínu mati er pólitísku línurnar þegar fjallað er um stjórnkerfisbreytingarnar, í raun þær að VG vill ganga lengst í íbúalýðræði og gagnvirkri nærþjónustu og Sjálfstæðisflokkurinn lengst til öflugrar miðstýringar.

Að í okkar fámennu en dreifðu borg verði að taka af skarið varðandi það hvort viljinn sé fyrir miðstýringu eða dreifstýringu með mikilli sjálfstjórn hverfa.

Forseti, borgartjóri

Í stefnuyfirlýsingu meirihlutans segir að, með leyfi forseta: “Stjórnsýsla í ráðhúsi verði endurskipulögð og einfölduð.“ Tilvitnun lýkur

Þetta hefur verið gert varðandi eigna og framkvæmdamálin sem og heilbrigðisnefnd en sú ákvörðun reyndist síðan tóm endaleysa og hefur verið afturkölluð.

Ennfremur stendur til að færa samgöngumálin til skipulagssviðs, nokkuð sem ég hef aldrei fengið útskýrt og eitthvað fleira var í bígerð sem ákveðið var síðan í stjórnkerfisnefnd að bíða með, þar til heildarmyndin lægi fyrir eða þannig skildi ég þetta.

Á þeim tíma sem ég sat í stjórnkerfisnefnd hamraði ég á því að þær stjórnkerfisbreytingar sem hófust árið 2005 verði ekki kláraðar án þess að þær verði í samráði við borgarbúa og frumkvæði þeirra virkjað ekki seinna en strax.

Af hálfu stjórnkerfisnefndar undir stjórn borgarfulltrúa Dags B Eggertssonar hefur enn ekki verið gerð tilraun til að gera lýðræðislegan farveg fyrir borgarbúar til að geti verið með í þessu mikilvæga máli.

Formaðurinn hefur líka stollað tillögu mína um að formenn hverfisráðanna fundi með nefndinni en það gerir mig hugsi yfir stöðu minni og tilgangi sem formaður Hverfisráðs Árbæjar.

Ég var mjög mótfallin því í upphafi að taka embættið að mér þar sem ég bý ekki í hverfinu en það varð til að sannfæra mig um að taka þetta að mér tímabundið að formennirnir áttu að gegna mikilvægu hlutverki í stjórnkerfisbreytingunum og þetta var eina formennskan sem VG bauðst.

Ég er mjög hugsi yfir stöðunni ogverði ekki breyting á mun ég endurskoða þessa ákvörðun.

Forseti, borgarfulltrúar

Vandamálið virðist vera að þrátt fyrir tiltölulega góðan ásetning meirihlutans er allt að fara í handaskolum.

Fyrirheit um aukið íbúalýðræði, þorpin í borginni og Þjónustumiðstöðvarnar sem vera áttu að verða eins konar þorpsráðhús, þessi fyrriheit virðast hafa gleymst einfaldlega vegna þess að meirihlutinn byrjaði á vitlausum stað og tók ekki samtalið við íbúana.

Íbúar Reykjavíkur hafa lýst því yfir, á opnum borgarafundum að þeir vilji byggja upp hverfi borgarinnar með aukið umboð til beinna áhrifa á ákvarðanir sem snerta líf þeirra.

Á það hefur verið bent að þetta megi gera með því að færa stóraukin áhrif til hverfisráða að skandinavískri fyrirmynd.

Borgarstjórn afhendi hverfisráðum umboð til athafna þannig að þau verði raunhæfur samráðsvettvangur.

Hverfisráðin stýri allri grenndarþjónustu í nánu samstarfi við íbúa. Börn, ungmenni, foreldra, aldraða, innflytjendur og íbúar almennt, að íbúarnir fái vissu fyrri því að þjónusta borgarinnar sé þeirra, fyrir þá og á þeirra forsendum.

Horfið verði frá stofnanalausnum, til lausna sem á vettvangi og út frá þörfum einstaklinganna sem þær þurfa.

Þannig náum við að nýta best þá fjármuni sem til eru og þess má geta að lýðræðisbreytingarnar sem framkvæmdar voru í Osló höfðu í för með sér um sparnað. Sparnað sem fyrst og fremst var tilkominn vegna þess að nærumhverfið fer betur með fé.

Forseti, borgarfulltrúar

Ef verkefni dagsins hefðu þessa nálgun og hafin væri lýðræðisleg umræða um það stjórnkerfi sem við, íbúarnir viljumer ég ekki í vafa um að hverfalýðræðisnálgunin yrði fyrir valinu.

Og þá væru það Þjónustumiðstöðvarnar og lýðræðislega kosin hverfisráð sem færu með mikilvægan þátt þeirra málefna sem við fjöllum um hér og niðurstaðan yrði samkvæmt vilja íbúa nærumhverfisins.

Category : Úr borginni

Ræða í borgarstjórn

December 18th, 2010 // 11:40 am @ Þorleifur Gunnlaugsson // 23 athugasemdir

Ræða í borgarstjórn v/seinni umræðu um fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar fyrir árið 2011.

Forseti borgarfulltrúar

Þetta er fimmta árið sem ég tek þátt í umræðu um fjárhagsáætlun Reykjavíkur. Þetta hafa verið langir fundir og þegar ræðum oddvitanna lýkur eru ekki margir að hlusta. Hvorki úr röðum kjörinna fulltrúa né almennings. Hinn árlegi maraþonræðufundur borgarstjórnar er í algleymingi og stendur langt fram á kvöld og jafnvel fram á nótt. Við erum föst í viðjum vanans. Fólk kemur og fer þar til menn halda heim í nóttina eða halda á vit glaums og gleði á næsta bar.

Hinni raunverulegu vinnu er að mestu lokið. Hún hefur farið fram í nefndum og ráðum en ekki síður í bakherbergjum stjórnmálanna. Örlög fjölmargra borgarbúa eru ráðin hvað nánust framíð varðar en þegar upp er staðið er um alvörumál að ræða. Hér erum við að höndla með atvinnumál þúsunda starfsmanna, framfærslu fátækustu Reykvíkinganna, og velferð barnanna í mestu kreppu sem riðið hefur yfir landið í 70 ár.

En það er ekki til einskis farið. Nú gerir minnihlutinn lokatilraun til að hafa áhrif á fjárhagsáætlun. Hér gefst okkur tækifæri til að koma með breytingartillögur vegna áætlunar meirihlutans og satt best að segja höfum við vinstri græn, sjaldan farið bónlaus til búðar þó svo að stóru línurnar hafi kannski ekki breyst.

Ég þreytist ekki að segja frá því að þegar aðgerðarhópur borgarráðs var í Helsinki í fyrra, sagði borgarstjórinn í þeirri fögru borg sem er nú að upplifa sína þriðju kreppu á stuttum tíma, við okkur : „Þið skuluð muna það, þegar að kreppir að eru það oft þeir með lægstu röddina sem hafa mestu þörfina“

Sé mark takandi á orðum þessa manns, sem ég geri þó að hann sé íhaldsmaður, þá er hin hliðin á þessum peningi væntanlega sú að stundum og jafnvel ofar en ekki er það þannig að þeir sem hafa minnstu þörfina hafa oft hæstu röddina. Hvorir eru til að mynda duglegri að tala sínu máli, utangarðsfólk og börn eða fólk úr menningar- eða íþróttageiranum?

Þeir fjármunir sem ráðstafað hefur verið á einn stað nýtast ekki á öðrum. Að forgangsraða á erfiðum tímum, krefst hugrekkis.

Forseti borgarfulltrúar

Meirihlutinn sem nú situr hefur látið það frá sér fara að hann vilji forgangsraða í þágu velferðarmála með áherslu á börn og ungmenni. Þetta eru mikilvægar áherslur á erfiðum tímum og ég vona svo sannarlega að þær verði í heiðri hafðar á komandi ári og að meirihlutinn verði tilbúinn til að leiðrétta kúrsinn ef alvarleg hætta steðjar að þessum hópum.

Í mínum huga á forgangsröðun fjármuna sveitarfélags að vera sú að fyrst verði séð til þess að allir hafi í sig og á, börn og ungmenni fái að menntast og þroskast á eðlilegan hátt og sjúkum og öldruðum sé sómasamlega sinnt. Annað verður að mæta afgangi þegar tekjurnar minka og kostnaður eykst.

Borgarfulltrúar eru nú að skera niður í rekstri borgarinnar í 3ja árið í röð og það er gengið nærri ýmsu sem talið var að ekki mætti skerða undir nokkrum kringumstæðum. Við þessar aðstæður þarf að hugsa allt upp á nýtt, komast úr viðjum gamalla ákvarðana sem ríma við hagsæld en ekki kreppu.

Flatur niðurskurður á ramma sem engin man lengur hvernig voru ákveðnir heftir raunverulega forgangsröðun. Fyrirhugaðar stjórnkerfisbreytingar auðvelda uppbrot rammanna og hjálpa til við að færa áherslur í forgargsröðun fjármuna að markmiðum sínum.

Sameingin sviða, samfara auknu vægi þjónustumiðstöðva, minni miðstýring samfara stóraukinni dreifstýringu. Þennan leiðangur sem hófst árið 2005 þarf að klára.

Það var reynsla Oslóborgarar að breytingar í þessa veru, efling nærþjónustu og nándarlýðræðis, höfðu í för með sér um 10% sparnað og það var ekki síst rakið til þess að kraftmiklar þjónustumiðstöðvar og öflug hverfisráð með sjálfsákvörðunarrétt í mikilvægum málum fara betur með fé í nærumhverfinu.

Í samstarfssáttmála núverandi meirihluta er það alveg skýrt að þessa leið á að fara og í því tek ég þátt af heilum hug. Að mínu mati er það mikilvægt að fljótlega á næsta ári verði tekin ákveðin skref með það í huga að verkefninu verði að miklu leiti lokið um næstu áramót.

Það skiptir þó megin máli að starfsfólk borgarinnar og ekki síður borgarbúar sjálfir, verði þátttakendur í þessum ferli.

Forseti borgarbúar

Sveitarstjórnir víða um land mótmæla niðurskurði í heilbrigðiskerfinu. Það eru haldnir fundir þar sem stór hluti íbúanna mætir. Það logar allt á landsbyggðinni og menn sjá árangur baráttunnar en hvað gerist hér? Er ekki verið að skera niður heilbrigðisþjónustuna í Reykjavík? Jú, það er verið að gera það. Á þessu ári og því næsta er verið að segja upp fleiri hundruð manns á Landspítalanum.

Þar eru stórir hópar starfsmanna að fá uppsagnarbréfið í annað sinn. Er sveitarfélagið Reykjavik að verja þetta fólk? Ég hef ekki orðið var við það. Stærstur hluti þeirra sem verið er að reka eru láglaunakonur. Erum við að hafa áhyggjur af því að þjónustustigið á Landspítalanum sé að minnka samfara auknu álagi vegna niðurskurðar á landsbyggðinni?

Er ekki kominn tími til að mótmæla því að stöðugt er verið að senda sjúklinga fyrr heim af sjúkrahúsum og rukka þá síðan fyrir hverja komu á spítalann? Að því fyrr sem fólk er sent heim og því fleiri sem þurfa að bíða eftir plássi, eykst álagið á félagslega heimaþjónustu í Reykjavík. Það er verið að taka ákvörðun þessa dagana. Mótmælin á landsbyggðinni hafa haft sín áhrif. Er ekki komin tími til að borgárráð láti í sér heyra?

Og við eigum að hafa skoðanir á fleiru og vera ekki hrædd við að opinbera þær. Eigum við ekki að fara fram á það að svo verði um hnútana búið að sveitarfélögin fái auknar tekjur?

Að vegna tekjumissis og kostnaðarauka séu auknar tekjur forsendur þess að okkur takist að halda í horfinu hvað varðar velferð íbúanna og menntun og þroskamöguleika barnanna okkar? Að það þurfi að jafna í samfélaginu þegar kreppir að?

En við erum kannski ekki vel í stakk búin. Það má kannski álykta sem svo að sveitarfélag sem ekki fullnýtir útsvarsheimildina skorti varla fé. Ég hef sagt það áður hér í sölum borgarstjórnar að ég furða mig á afstöðu Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík til skattamála. Flokkurinn barðist gegn því að R- listinn hækkaði útsvarið upp í 13,03% en lækkaði það þó ekki þegar hann komst í aðstöðu til þess.

Þó komust þau til valda á miklum uppgangsárum í borgarsögunni, árið 2006 þar sem skattheimtan var góð, mikil lóðasala, fólksfjölgun, lítið atvinnuleysi og hagstætt gengi. Ef einhvertíma hefur verið grundvöllur fyrir lækkun útsvars þá var það við gerð fjárhagsáætlunar fyrir árið 2007 en valdaflokkurinn stóð ekki við stóru orðin þá.

Þegar allt hrundi svo í haustið 2008 og ljóst var að um mikinn tekjumissir og gríðarlega útgjaldaaukningu yrði að ræða hjá sveitarfélögunum heimilaði ríkisstjórn undir forystu Sjálfstæðisflokksins, þeim að hækka hámarks útsvarið um 0,25%. Langflest sveitarfélög á landinu þáðu boðið en ekki Reykjavík íhaldsins. Frekar en að hækka útsvarið var niðurskurðurinn aukin. Þegar VG lagði til, við gerð síðustu fjárhagsáætlunar að útsvarið yrði hækkað um 0,25% sagði þáverandi borgarstjóri, borgarfulltrúi Hanna Birna Kristjánsdóttir að það myndi hún ekki gera því að slíkt væri leið hins lata. Þessi afstaða hefur kostað borgina á 1 – 1 1/2 milljarð.

Það er gott að núverandi meirihluti skuli hækka útsvarsprósentuna en undarlegt að hann taki ekki skrefið til fulls. Nú er reyndar ekki talað um leið hins lata, nú er talað um blandaða leið, að fara bils beggja. Borgarfulltrúi Sóley Tómasdóttir hefur skýrt það mjög vel og meðal annars í ræðu sinni hér áðan að skattaleiðin er mun sanngjarnari en sú gjaldskrárhækkunarleið sem verið er að fara ef um valkosti er að ræða. Að fullnýting útsvarsheimildar við þessar aðstæður er merki um ábyrga fjármálastjórn og félagslega hugsun. Það yrði náttúrulega hjáróma að sveitarfélag sem telur sig ekki þurfa að fullnýta útsvarið færi fram á meiri skattheimtu. En það er einmitt það sem þarf.

Við sem erum kjörin af borgarbúum eigum að verja þeirra hag. Það er okkar skylda. Við eigum að þora að beina spjótum okkar að ríkisvaldinu, hvar í flokki sem við stöndum. Við eigum ekki að leggja til skerðingu á námi barna eða, fjarhagsaðstoð undir fátækramörkum nema engar aðrar leiðir séu færar. Tillaga Lilju Mósesdóttur um að skattleggja valfrjálsan séreignasparnað strax myndi færa sveitarfélögunum um 10 milljarða.

Flokksráð Vinstri græna sem haldin var í Reykjavík 19.-20. nóvember síðastliðinn ályktaði svona með leyfi forseta: „Flokksráðið leggur áherslu á að sveitarfélögum verði gert auðveldara að verja grunnþjónustu sína á tímum tekjumissis og útgjaldaauka. Ráðherrar og þingmenn flokksins eru hvattir til að beita sér fyrir hækkun fjármagnstekjuskatts sem renni til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga.“ Tilvitnun lýkur.

Ég vona að þingmenn okkar séu að vinna í þessu máli á milli umræðna um fjárlög því þarna er að mínu mati um sjálfsagt réttlætismál að ræða. Við erum að tala um að skattleggja dágóðan hóp hátekjufólks sem leggur ekkert að mörkum til sveitarfélaganna sem það býr í.

Í fyrra þegar ég fékk það reiknað út hverju 5% skattheimta á fjármagnstekjuskatti með sanngjörnu gólfi, skilaði varð útkoman yfir 7 milljarðar. Nokkuð sem myndi skipta sköpum í rekstri sveitarfélaganna.

Forseti borgarfulltrúar

Að mínu mati verður skorið úr því í fjárlögum ríkisins og fjárhagsáætlunum sveitarfélaga þessa árs hvort verið sé að sigla úr því sem við höfum metið hingað til sem velferðarsamfélag yfir í ölmususamfélag súpueldhúsa og matarbiðraða. Því miður virðist mér að hið síðara hafi orðið fyrir valinu. Í fjárlögum er ekki að sjá að ríkið ætli að hækka bætur en við skulum þó spyrja að leikslokum því nú á milli umræðna eru þingmenn VG að reyna að framfylgja annarri flokksráðsályktun frá því um daginn, en þar segir meðal annars, með leyfi forseta:

„ Flokksráðsfundur Vinstrihreyfingarinnar–græns framboðs, haldinn í Reykjavík 19.-20. nóvember 2010, lýsir yfir áhyggjum sínum af því ef íslenskt samfélag breytist úr því sem kalla má velferðarsamfélag í ölmususamfélag. Við svo búið má ekki standa. Það er brýnasta verkefni vinstri ríkisstjórnar, þingmanna og sveitarstjórnarfulltrúa VG að snúa þessari þróun við. Félagshyggjufólk getur ekki sætt sig við fátækt enda eru það sjálfsögð mannréttindi að allir íbúar landsins fái lifað með reisn, hafi í sig og á og þak yfir höfuðið.

Flokksráðið beinir því til sveitarstjórnarfólks og þingflokks að beita sér fyrir því að öll laun, hvort sem um er að ræða lágmarkslaun, lífeyri, framfærslustyrki eða bætur, verði færð upp fyrir lágtekjumark Hagstofu Íslands sem nú er 160.800 kr. í ráðstöfunartekjur fyrir einstakling á mánuði. Upphæðin verði endurskoðuð þegar lágmarksframfærsluviðmið liggur fyrir, en ekki er lengur hægt að láta þá sem hafa lægri tekjur gjalda þess að viðmiðið skuli ekki tilbúið. „ Tilvitnun lýkur.

Viðmið sem flokksráðið vísar til. Nokkuð sem verið hefur til umræðu í mörg ár og stjórnmálafólk lofað en alltaf heykst á, átti að liggja fyrie í desember eða svo sagði ráðherra okkur sem sóttum ráðstefnu um fátækt í Grandhótel í haust. Nú er okkur sagt að þessi útreikningur, það er að segja lágmarksframfærsluviðmið, verði ekki tilbúið fyrir áramót því verið sé að reikna eitthvað annað út.

Eigum við ekki, ágætu borgarfulltrúar að ýta á það að það komist á hreint hversu mikið fólk þarf að hafa í tekjur til þess að hafa í sig og á og þak yfir höfuðið. Staðreyndin er sú að yfir 10% þjóðarinnar lifir á tekjum undir fátækramörkum og hlutfallið fer hækkandi á meðan tekjumunur í samfélaginu vex stöðugt eins og sjá má Gini stuðlinum. Þeir ríkustu verða ríkari á meðan fátækum fjölgar.

Forseti borgarfulltrúar

Samvinna og samráð við gerð fjárhagsáætlunar var óvenju erfið þetta haustið og vel má sjá það í bókunum minnihlutans að það var ekki til að auðvelda vinnuna að tímaáætlanir meirihlutans reyndust orðin tóm, skilaboðin óljós og ómarkviss og gögn bárust seint og illa.
Satt best að segja hef ég ekki kynnst eins slæmum vinnubörðum við gerð fjárhagsáætlunar velferðarsviðs og nú. Mér finnst þó bót í máli að borgfarstjóri skuli viðurkenna þetta, í ræðu sinni hér áðan og lofa betri vinnubrögðum á næsta ári.

Þá, hvet ég til þess að það verði skoðað sérstaklega að nú sem og á síðustu árum hefur skort yfirsýn meðal fulltrúa í fagráðum af heildarmynd fjárhagsáætlunar. Þetta heftir það sem mestu máli skiptir, umræðu um forgangsröðun á milli sviða. Í leiðarljósi meirihlutans sem kom seint og um síðir segir að það sé „forgangsverkefni að verja velferðarkerfið og þjónustu við börn og unglinga“. Þetta rímar ekki að mínu mati við áherslu borgarstjóra í gjaldskrármálum en þar eru öll sviðin, nánast með jafnmikla gjaldskrárhækkunarkröfu hvort sem um er að ræða byggingar eða börn. Þetta er eitt af því sem endurskoðun á stjórnsýslunni gæti hjálpa við að leysa.

Það liggur ekki fyrir hvort um verði að ræða fækkun starfsfólks á velferðarsviði en spurningum mínum þar um hefur ekki verið svarað. Það er hinsvegar ljóst að miðað við þann þrönga ramma sem gefin er má búast við því að á árinu 2011 verði ekki, í öllum tilvikum staðinn vörður um störfin eða ráðið inn í störf sem losna þó að þörf sé á ráðningu. Fjármagn til þess verður einfaldlega ekki til staðar.

Forseti, borgarfulltrúar

Í tillögum meirihlutans að fjárhagsáætlun velferðarsviðs fyrir árið 2011 er gert ráð fyrir talsverðum niðurskurði og samsvarandi skerðingu á þjónustu. Þetta er þá þriðja árið í röð sem skorið er niður í málaflokknum. Það má því segja að verið sé að skera inn í bein, með auknu álagi á starfsfólk sem, þar að auki hefur orðið að taka á sig launalækkanir.
Það að ekki sé verið að verðbæta á milli ára er náttúrulega niðurskurður. Á árinu er því spáð að neysluvísitalan hækki um 3% en allir vita að verðbólgan hefur verið meiri. Lækkandi húsnæðisverð hefur haft þessi áhrif á vísitöluna. Þar fyrir utan þarf velferðarsvið að mæta hækkunum á útgjöldum. Um er að ræða fjölgun stöðugilda Barnaverndar Reykjavíkur, smáhýsi á Granda, skammtímaheimili fyrir unglinga, Foldabæ, búsetuúrræði SÁÁ, ofl.

Þegar tekið er tillit til fjármuna sem, í einhverjum tilfellum hefur verið ónýttir vegna annarra þátta er fjárþörf sviðsins til að mæta þessum breytingum um 117 milljónir, samkvæmt sviðstjóra.

Á meðal tillagna til hagræðingar vegna þessa er: Lækkun almennra styrkja og þjónustusamninga, aukið hópastarf í liðveislu í stað einstaklingsliðveislu, sjálfbærara félagsstarf fyrir aldraða sem hefur í för með sér verulega fækkun stöðugilda í félagsstarfi aldraðra, lækkun á niðurgreiðslu í strætó og í sund fyrir aldraða og öryrkja, breytingar á reglum og uppbyggingu gjaldskrár í akstursþjónustu aldraðra, til sparnaðar og samþættingu næturþjónustu fyrir fatlaða á sólarhringsstarfstöðvum.

Engar beinar tillögur hafa verið lagðar fram um þetta en þær hljóta að koma í velferðarráð og þá verður náttúrulega krafan sú að haft verði samráð við hagsmunasamtök aldraðra og fatlaðra því það sér það hver sá sem skoðar þessar tillögur að þær geta haft alvarlegar afleiðingar í för með sér hvað varðar einangrun einstaklinga úr þessum hópum.

Þar að auki er það verulega varhugavert að verðbæta ekki samninga við sjúklingasamtök og áfangaheimili þriðja árið í röð og ætla nú, að skera niður fjármuni til þeirra í ofanálag. Þetta gæti, í einstökum tilfellum og hugsanlega nokkrum, riðið starfseminni að fullu. Á þessum stöðum flestum er unnið mikilvægt sjálfboðaliðastarf og það er næsta víst að kostnaður borgarinnar myndi stóraukast auk þeirra hörmunga sem af slíku gæti hlotist ef starfsemin lognaðist útaf.

Núverandi varaformaður velferðarráðs skrifaði stoltur í Fréttablaðið 24 nóvember sl grein sem ber yfirskriftina „Gleðiefnið hækkun framfærslu í Reykjavík“ Í greininni segir með leifi forseta: „Vinstri grænir aftur á móti eru afar ósáttir við að við hækkum ekki meira, við athuguðum það og urðum að hverfa frá því í bili“. Tilvitnun lýkur. Ástæðuna fyrir þessu fráhvarfi má sjá í bókun meirihlutans í velferðarráði frá 17 nóvember sl., með leifi forseta „Eins og fram kemur í greinargerð með tillögu okkar er ekki hægt að hækka ráðstöfunartekjur fólks upp að lágtekjumörkum þar sem borgin verður þá komin með á framfæri þúsundir atvinnulausra Reykvíkinga sem eru undir þessum mörkum.“ Tilvitnun lýkur

Á þessu byggja meirihlutaflokkarnir í borgarstjórn það að þeir þurfi að ganga á bak kosningaloforða, samstarfsyfirlýsinga og ekki síst loforða sem finna má í bókunum frá fundum velferðarráðs í vor og sumar. Það er ekki hægt að skilja fréttatilkynningu Besta flokksins og Samfylkingarinnar um málið öðru vísi en svo að verið sé að hækka í tekjum alla notendur fjárhagsaðstoðar. Þannig hefur fréttaflutningurinn verið. Það er ekki hægt að lesa annað úr grein varaformannsins og formaður velferðarráðs segir í viðtali sem birtist á visir.is, 22 nóvember sl. með leyfi forseta: „ Við sem unnum að þessum tillögum vorum sammála um að hún (þe fjárhagsaðstoðin) var of lág og að ekki sé hægt að lifa af 125.500 krónum og ákváðum að fara upp að atvinnuleysis bótum sem nú eru 149.500. ”

Besta flokknum og Samfylkingunni hefur tekist að spinna þetta mál, vel gagnvart fjölmiðlum sem ekki hafa spurt meirihlutann í Reykjavík að því, hvers vegna auka eigi á hlutfallslega skerðingu hjóna og sambúðarfólks og hver sé yfir höfuð ástæðan fyrir skerðingunni. Rökstuðningurinn um að ekki megi fara yfir atvinnuleysisbætur dugar ekki þarna. Þeir sem eru á atvinnuleysisbótum fá ekki á sig skerðingu fyrir það að vera gift eða í sambúð. Hver er ástæðan fyrir því að ekki aðeins er verið að viðhalda þeirri skerðingu sem umræddir einstaklingar fá á sig í dag heldur á að lækka þá hlutfallslega í tekjum?

Núna er það þannig að hlutfall hjóna og sambúðafólks af grunnfjárhæðinni er 1,6. Með ákvörðun sinni er meirihlutinn, frá og með áramótum að lækka hlutfallið í 1,5. Þegar grunnfjárhæðin verður hækkuð í 149.000 kr og ef fyrri ákvörðun um skerðingu gilti ættu hjón og sambúðarfólk að vera með 238.400 kr. Eftir breytinguna verða þau með 223.500 kr. Mismunurinn er 14.900 kr. á mánuði. Meðan að hjónin á fjárhagsaðstoð fá 223.500 kr. fá atvinnulaus hjón 299 000 kr.

Og hver er ástæðan fyrir því að fjölmiðlar hafa ekki spurt meirihlutann í Reykjavík að því, hvers vegna tveir hópar sem þiggja fjárhagsaðstoð fá enga hækkun á tekjum sínum? Fólk fær ekki skertar atvinnuleysisbætur með þeim rökum að það búi hjá öðrum, beri ekki kostnað vegna húsnæðis eða búi hjá foreldri. Hver er ástæðan fyrir því að meirihlutinn ætlar ekki aðeins að viðhalda þeirri skerðingu sem umræddir hópar hafa mátt þola heldur stendur til að verðbæta ekki á milli ára eins og alltaf hefur verið gert?

Samkvæmt meirihlutanum verður „grunnfjárhæð þeirra sem búa með öðrum eða bera ekki kostnað vegna húsnæðis áfram óbreytt 125..540 kr. á mánuði.“ út næsta ár og „grunnfjárhæð fyrir einstakling sem býr hjá foreldrum verður 74.500 kr. á mánuði“ óbeitt, út næsta ár. Þessir tveir hópar telja um 280 manns samkvæmt upplýsingum frá velferðarsviði.Hvers vegna hafa fjölmiðlar ekki spurt meirihlutann í Reykjavík að því, hvort hann sé tilbúinn að færa fjárhagsaðstoðina að lágtekjumörkum ef ríkið hækkar atvinnuleysisbætur en það er einmitt verið að skoða núna í á milli umræðna um fjárlög?

Forseti borgarfulltrúar

Ég heyrði ekki betur en að borgarstjóri væri með breytingartillögu sem miðar að því að sinna fátækum börnum. Ekki veit ég hvort hann hafi í huga tillögu sem ég hef lengi barist fyrir og var loks samþykkt í velferðarráði um daginn en hún fjallar um greiningu á stöðu barna í fjölskyldum sem eiga í alvarlegum fjárhagsvanda og að sérstaklega verði brugðist við þeim. Ég hvet eindregið til þess að borgarstjóri og borgarfulltrúar taki þessa samþykkt alvarlega því að það var þetta sem ég upplifði í ferð minni til Helsinki að borgarfulltrúar og embættismenn þar hefðu mesta samviskubitið yfir.

Að hafa brugðist fátækum börnum í kreppunum sem riðu yfir með stuttu millibili og að þessi börn fylltu nú hóp undirmálsfólks í borgarsamfélagi Helsinki. Barnaverndarmál voru mikið til umræðu í borgarráði og borgarstjórn, síðastliðið haust eins og sjá má í fundargerðum. Þær umræður enduðu með því að fjölgað var í barnavernd Reykjavíkur um 3 stöðugildi að frumkvæði VG. Við gerð fjárhagsáætlunar fyrir ári lögðum við til breytingartillögu um að 27 milljónum yrði varið í umrædda fjölgun starfsfólks. Sú tillaga var sett fram vegna þess að ekki var gert ráð fyrir þessu í fjárhagsáætlun en hún var felld. Núna er verið að hagræða fyrir þessu á sviðinu.

Þegar þetta var gert var það rætt við Barnaverndarstofu að gerð yrði óháð úttekt á barnavernd Reykjavíkur. Þegar hinsvegar var búið að fjölga um 3 stöðugildi þótti ráðlegra að bíða með að taka ákvörðun um úttektina til hausts en ég hef ekki heyrt af málinu síðan.

Við vinstri græn leggjum sérstaka áherslu á að tekið verði á málefnum barnaverndar af festu. Í bókun velferðaráðs sem lögð var fram 9. desember í fyrra segir meðal annars með leyfi forseta: „Sérstakt aðgerðateymi á Velferðarsviði fylgist náið með barnaverndartilkynningum og stöðu mála almennt hjá Barnavernd Reykjavíkur. Nú liggur fyrir að tilkynningum til Barnaverndar Reykjavíkur hefur fjölgað um 15,7% milli janúar til október samanborið við janúar til október 2008 og tilkynnt hefur verið um 12,1% fleiri börn á sama tímabili.

Brugðist var við auknu álagi í vor með viðbótarstöðugildi. Nú er ljóst að álagið er ennþá mikið og því þykir rétt að styrkja starfsemina enn frekar. Líklegt er að á næstu árum muni tilkynningum um börn sem þurfa aðstoð barnaverndar, halda áfram að fjölga og að álag muni aukast á þennan hluta velferðarþjónustu samfélagsins.“ Tilvitnun lýkur. Það dró úr fjölguninni um tíma en nú er mér tjáð að fjölgun sé í barnaverndarmálum og sem dæmi séu fleiri börn í neyslu og aðsókn í unglingadeild SÁÁ hafi aukast seinnipartinn á þessu ári.

Ég get ekki farið frá velferðarmálunum án þess að minnast á málefni utangarðsfólks. Þar hefur margt gott verið gert á undanförnum árum en betur má ef duga skal.

Ég er ekki endilega viss um að mikið meira fjármagn þurfi í málafaflokkinn en að mínu mati er nauðsynlegt að endurskipuleggja og bjóða faglegri og nútímalegri úrræði. Meirihlutinn hælir sér af því að búið sé að opna úrræði fyrri konur í neyslu en á það er bent að þetta var þegar í fjarhagsáætlun þessa árs og ákveðið fyrir 3. Árum. Ég geri mér vonir um að þessi mál verði tekin föstum tökum á komandi ári og mun leggja mitt að mörkum.

Forseti, borgarfulltrúar

Umhverfis- og samgöngumál hafa alla jafna verið í nokkuð góðri sátt í Reykjavík á undanförnum árum. Stefna R- listans, Reykjavík í mótun og stefna Meirihlutans, sem réði megnið af síðasta kjörtímabili, Græn skref, eru nokkuð samhljóma um metnaðarfullri umhverfisstefnu í borg. Starfsfólk umhverfissviðsins og samgöngusviðs er að mínu mati afburðagott fagfólk og þetta samanlagt hefur skapað sátt um málaflokkinn. Það er þó ekki svo að fulltrúar í ráðinu séu alltaf sammála og ég gerði sérstaklega athugasemd við lokun vinnuskólans fyrir 13 ára nemendur og fækkun sumarstarfsfólks. Borgarfulltrúi Sóley tómasdóttir hefur gert starfsmannamálum ágæt skil og ég ætla ekki að endurtaka það hér.

Megin deiluefnið í ráðinu á nýju kjörtímabili hefur verið úrlausnarefni í úrgangsmálum þar sem ég tel að verið sé að skaða Sorpu. Fyrirtæki sem við eigum meiripartinn í og um leið sé verið að hygla eikaaðilum. Þessa umræðu má sjá í bókunum ráðsins en ég mun biðja um að þetta mál verði sérstaklega tekið á dagsskrá borgarstjórnar fljótlega á næsta ári.

Forseti, borgarfulltrúar

Við Vinstri græn leggjum fram nokkrar breytingartillögur sem að okkar mati eru byggðar á sanngirni sjónarmiðum. Félagar mínir, borgarfulltrúarnir Sóley Tómasdóttir og Líf Magneudóttir hafa talað fyrir nokkrum þeirra en ég æta nú að fjalla fyrir fjórum. Þrjár þeirra varða fjárhagsaðstoð. Þar af eru tvær lagðar fram vegna þess að um er að ræða hópa sem eru skildir eftir, það er að segja, þeir hækka ekki í tekjum á milli ára og síðan er tillaga um að hætt verði við aukna hlutfallslega skerðingu á fjárhagsaðstoð til hjóna og sambúðarfólks.

Samkvæmt tillögum sem samþykktar voru í borgarráði um daginn verður stærsti hluti þeirra sem þiggja fjárhagsaðstoð hækkaður verulega í tekjum um áramótin. Þó verður nokkur hópur skilinn eftir með sömu fjárhæð og ákveðin var um síðustu áramót það er að segja, sömu krónutölu. Fari sem horfir mun þetta gilda út næsta ár þrátt fyrir verulega kaupmáttarskerðingu á tímabilinu.

Og tillögurnar eru þá þessar, með leyfi forseta:
V-2 Fjárhagsaðstoð

Lagt er til að 54.milljónir kr. verði færðar á liðinn framfærslustyrk (VÞ1020) þannig að hægt verði að:

Hækka stuðul hjóna/sambúðarfólks úr 1,5 í 1,6 vegna grunnfjárhæðar fjárhagsaðstoðar (5.5 milljónir.).

Hækka grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar einstaklinga sem búa með öðrum og bera ekki kostnað vegna húsnæðis um 10% (42.milljónir.kr.).

Hækka grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar einstaklinga sem búa hjá foreldrum um 10% (6.500 milljónir kr.).

Útgjaldaauki vegna þessa verði fjármagnaður af liðnum ófyrirséð.

Ég vil síðan mæla fyrir einni breytingartillögu til. Þar er um að ræða málaflokk sem ég hef talað fyrir frá því að ég fór að taka þátt í gerð fjárhagsáætlunar og ég man ekki betur en að við höfum fengið samþykkta hækkun á hverju ári. Um er að ræða ferlimál fatlaðra en þangað voru samþykktar 50 miljónir í fjárhagsáætlun þessa árs eftir að breytingartillaga VG um 15 milljónir var samþykkt . Samkvæmt þeim upplýsingum sem eru í fjárhagsáætluninni verða aðeins notaðar tæpar 30 milljónir af því fé í málaflokkinn. Þetta er sennilega skýringin á því að lagt er til að fyrri árið 2011 fari að aðeins 30 milljónir í ferlimálin.

Ferlimál fatlaðra hafa verið mér hugleikin síðan ég fór að taka þátt í borgarpólitíkinni og raunar ein af meginástæðum fyrir því að ég flæktist í þetta net í upphafi. Ég gagnrýndi R-listann hart fyrir það sem ég vildi meina að væri getuleysi á þessu sviði og síðan ég komst í borgarstjórn hef ég flutt tillögur um málið í framkvæmdaráði, borgarráði og borgarstjórn.

Staðreyndin er sú að margar byggingar borgarinnar af öllu tagi eru óðaðgengilegar fötluðum. Undir þetta falla grunnskólar, leikskólar, sundlaugar, bókasöfn og svo mætti lengi telja. Þegar 100 daga meirihlutinn gerði fjárhagsáætlun fyrir árið 2008 voru sett til ferlimála, utan hefðbundinna framkvæmda, 10 milljónir sem nýta skyldi til úttektar á byggingum í eigu Reykjavíkurborgar með tilliti til aðgengis. Meiningin var sú að í kjölfar úttektar og kostnaðargreiningar yrði hrint í framkvæmd áætlun til nokkurra ára, með það að markmiði að gera allt gamalt húnsæði í eigu borgarinnar aðgengilegt en nokkur ár eru síðan þessar kröfur voru gerðar til níbygginga.

Ráðnir voru til starfa sérfræðingar á sviði aðgengismála og þeir hófu vinnu sem lofaði góðu en síðan tóku nýir herrar við valdataumunum og ekki bólar á áætluninni En ég geri mér ríkar vonir um að ný ferlinefnd undir forystu borgarfulltrúa Páls Hjaltasonar taki upp þráðinn. Eftir sem áður er það ljóst að of litlu fé er varið til aðgengismála og því leggjum við til a

Category : Úr borginni

Eru alþingismenn að endurheimta traust þjóðarinnar?

September 15th, 2010 // 12:04 pm @ Þorleifur Gunnlaugsson // 36 athugasemdir

Í ágætu bloggi sínu hér á eyjunni spyr Gunnar Axel Axelsson : „Létu æðstu ráðamenn landsins almannahagsmuni víkja fyrir ákvörðunum sem miðuðu að því að tryggja áframhaldandi völd tiltekinna stétta í samfélaginu?“

Að mínu mati er þetta lykilspurning þegar skýrsla þingmannanefndarinnar er metin. Lét stjórnsýsla ríkisins almannahagsmuni víkja fyrir einkahagsmunum?

Með öðrum orðum var stjórnsýslan spillt? Hafi svo verið, er hún það enn?

Þingmannanefndin vitnar í 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndar alþingis þar sem sagt er: „Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“

Þetta er rökstutt með fjölmörgum dæmum en samt leggur þingmannanefndin ekki til almenna úttekt á stjórnsýslu ríkisins.

Hvernig stendur á því?

——

Í skýrslu rannsóknarnefndar alþingis segir m.a.:

„stjórnsýslan starfi í mikilli nálægð við hið pólitíska vald. Sú nálægð geti skapað hagsmunaárekstra og spillingu.“

„Smæð samfélagsins skapi ákveðnar forsendur fyrir fyrirgreiðslupólitík.“

„Tvenn hagsmunasamtök, Viðskiptaráð og Samtök fjármálafyrirtækja, reyndu eftir mætti að hafa áhrif á lagasetningu um fjármálastarfsemi.“

„Fín lína geti verið milli þess að búa atvinnugreinum hagstæð skilyrði og þess að þjónusta viðskiptageirann.“

„það sé ekki hlutverk stjórnvalda að taka sér stöðu með fjármálafyrirtækjum til að telja umheiminum trú um að þau standi vel nema stjórnvöld hafi fyrir því haldbærar upplýsingar og traust rök.“

„ Þær skýrslur hagfræðinga sem stjórnvöld vöru gjörn á að vísa til hafi verið fjármagnaðar af Viðskiptaráði.“

„Það sé alvarlegt mál í lýðræðisríki að almannaþjónar myndi með þessum hætti fjárhagsleg tengsl við fármalafyrirtæki.“

„Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála.“

„Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“

Einnig segir að fjölmargir stjórnmálamenn og stjórnmálasamtök hafi „þegið styrki frá bönkunum sem hafði ekki hvetjandi áhrif á stjórnmálamenn til að veita þeim aðhald og kynna sér stöðu þeirra betur með almannahag að leiðarljósi.“

Það fer semsagt ekki á milli mála að rannsóknarnefnd alþingis lítur svo á að spilling hafi þrifist í stjórnsýslu ríkisins en vegna skilgreinds hlutverks rannsóknarnefndarinnar fjalla dæmin eðli málsins samkvæmt helst um einkavæðingu bankanna.

———-

Að ofansögðu hlýtur það að vekja furðu að þingmannanefndin taki þessa mjög svo hörðu dóma rannsóknarnefndarinnar ekki alvarlega. Ef spilling var grasserandi í tengslum við einkavæðingu bankanna, má þá ekki draga þá eðlilegu ályktun að sú spilling hafi teygt anga sína víðar inn í stjórnkerfið? Og má ekki einnig spyrja að því hvort spillingin blundi ekki þar enn?

Þingmannanefndin telur brýnt að alþingismenn endurheimti traust þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum. En það er hins vegar hætt við að ekki náist að endurheimta traust þjóðarinnar á stjórnsýslu og stjórnkerfi sem hefur beinlínis verið úrskurðað spillt ef ekkert er gert til að uppræta og rannsaka þá spillingu.

Vilji alþingi endurheimta traust þjóðarinnar verður að fara fram sjálfstæð og óháð rannsókn, ekki aðeins á einkavæðingu bankanna heldur allri stjórnsýslu ríkisins. Það verður vissulega ekki sársaukalaust og eflaust munu verndarar kerfisins tala um nornaveiðar. En það er eina leiðin til að þvo spillingarstimpilinn af stofnunum ríkisins.

Category : Greinar

Má biðja um ögn meiri stillingu?

September 5th, 2010 // 12:05 pm @ Þorleifur Gunnlaugsson // 39 athugasemdir

Þessi grein birtist í Reykjavík Vikublað 4.sept 2010

Fyrir hálfum mánuði skrifaði ég grein í þetta ágæta blað þar sem ég beindi gagnrýnisorðum að stjórnvöldum og verkalýðsforystunni fyrir að standa ekki vaktina fyrir efnalítið fólk. Minnti ég á fyrri tíma þegar fátækt fólk fann fyrir meiri samstöðu en nú gerist í baráttu fyrir betri kjörum. Velti ég vöngum yfir því hvort verkalýðsforkólfar með himinháar tekjur væru komnir úr tengslum við þennan hluta samfélagsins. Tók ég alldjúpt í árinni í gagnrýni minni enda fullt tilefni til.

Engan mann nefndi ég á nafn í grein minni. Guðmundur Gunnarsson, formaður Rafiðnaðarsambandsins, kaus hins vegar að taka ádeiluna til sín og fékk birta grein hér í blaðinu sem á að heita svargrein við mínum skrifum. Ég tek þannig til orða vegna þess að Guðmundur gerir mér upp skoðanir og hefur beinlínis rangt eftir mér.
Ekki hirði ég um að leiðrétta allar staðreyndavillur Guðmundar. Þó vil ég nefna að hann segir að í grein minni dylgi ég um að verkalýðsforingjar séu á „ mála hjá einhverjum fyrirtækjum“ og sakar mig um „ ómerkilegan rógburð“. Þetta er hreinn hugarburður því hvergi er í grein minni að finna slíkar dylgjur enda ekki ætlun mín.

Guðmundur segir ennfremur að ég sé „maður sem ekki er þátttakandi í stéttarfélagi“ og viti „ekkert“ um hvað ég sé að skrifa! Það má vissulega til sanns vegar færa að eins og sakir standa er ég ekki þátttakandi í stéttarfélagi. Ég byrjaði hins vegar ungur að vinna og var strax um 17 ára aldur virkur á félagsfundum Dagsbrúnar, í Iðnnemafélaginu og síðan sveinafélaginu mínu. Ég varð síðan virkur í meistarafélaginu mínu og var formaður þar um tíma. Ég var einnig einn þeirra sem endurreisti Meistarasamband byggingarmanna og sat þar í fyrstu stjórn. Í störfum mínum með meistarafélaginu mínu og Meistarasambandinu lagði ég áherslu á að hækka þyrfti lægstu laun. Ég benti á hættuna sem samfélaginu stafaði af misrétti og hve ranglátt það væri. Þótt Íslendingar væru á þeim tíma háttlaunaðir þá gæti það breyst hratt og einnig væri á það að líta að óprúttnir verktakar stunduðu þann leik að ráða erlenda „fagmenn“ á lágmarkstöxtum.

Guðmundur Gunnarsson má eiga það að hann hefur verið ódeigur í baráttu gegn óprúttnum verktökum og margoft tekið upp hanskann fyrir farandverkamenn sem níðst hefur verið á. Fyrir þetta á hann lof skilið.

Á gagnrýnendum sínum sér Guðumundur hins vegar ekki hvítan blett. Mig segir hann ráðast „að stéttarfélögunum til þess að draga athyglina frá eigin getuleysi“ að ég sé dæmi um „lélega stjórnmálamenn sem ríghalda í það efnahagskerfi sem Ísland hefur, þar sem þeir leiðrétta efnahagsleg mistök með því að fella krónuna“ . Ég og „hinir stjórnmálamennirnir“ berum ábyrgð á því að „nú erum við á svipuðum slóðum með kaupmátt og við vorum fyrir 15 árum.“ Mikið væri fróðlegt að heyra Guðmund Gunnarsson rökstyðja þessi makalausu skrif um meint framlag mitt til íslenskra stjórnmála!

Í grein minni, sem Guðmundur Gunnarsson hefur greinilega lesið með afar sérkennilegu hugarfari, gagnrýni ég ríkisstjórnina og kjörna fulltrúa fyrir að bregðast fátækum og svo verkalýðshreyfinguna fyrir að styðja ekki við bakið á þeim. Ennfremur að samið sé um svo lág laun að þau eru fyrir neðan fátækramörk og hamli fyrir bragðið hækkun atvinnuleysisbóta og fjárhagsaðstoðar. Er þetta rangt? Ég hefði haldið að tilefni væri til að ræða þetta. Ef þetta er rangt þarf að leiðrétta það – málefnalega.

Eftir þessi viðbrögð Guðmundar Gunnarssonar, formanns Rafiðnaðarsambandsins, við skrifum mínum er mér efst í huga að spyrja hvernig komið er fyrir umræðu innan verkalýðshreyfingarinnar. Er það virkilega svo að þegar gagnrýni er hreyft um launakjör og fríðindi forkólfa í verkalýðshreyfingunni og sinnuleysi í málefnum tekjulægstu hópanna í þjóðfélaginu, að menn megi búast við útúrsnúningum og hrokafullum reiðilestri? Varla er þetta til að örva til opinnar lýðræðislegrar umræðu. Ég kalla enn eftir málefnalegum viðbrögðum við gagnrýni minni – ekki myndi saka að hafa ögn af stillingu og yfirvegun í svörum. Ég vona að ekki sé til of mikils mælst.

Category : Greinar

Orkuveitan og almenningur (2. hluti)

August 29th, 2010 // 12:03 pm @ Þorleifur Gunnlaugsson // 22 athugasemdir

Ég ætla að halda áfram að fjalla um Orkuveituna og sérstaklega þann tíma sem ég sat þar í stjórn – enda hef ég eðli málsins samkvæmt mestar upplýsingar um þann tíma.

Ég er að lesa í fundargerðir OR og einnig fundargerðir borgarráðs en þar varð umræðan um OR stöðugt að þyngjast frá miðju ári 2009, eftir rólegri tíma að afloknu REI málinu. Það er mín skoðun að afneitun, leyndarhyggja og takmarkalaust traust á stjórnendum OR hafi komið í veg fyrir raunsætt mat og fyrirbyggjandi ráðstafanir. Þriðja júní síðastliðinn bókaði þáverandi meirihluti borgarráðs, fulltrúar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks meðal annars þetta:

“Við þetta má bæta að svar stjórnenda Orkuveitunnar miðast við afkomu samkvæmt árinu 2009 en fjárhagslegur styrkur og greiðsluhæfi Orkuveitunnar hefur vaxið verulega síðan samkvæmt þriggja mánaða uppgjöri ársins 2010″ og “Stjórn og stjórnendur Orkuveitunnar hafa staðið sig mjög vel undanfarin ár við að leita leiða til að hagræða í rekstri og skera niður þrátt fyrir miklar fjárfestingar. Mikill árangur hefur náðst af þessum aðgerðum sem hefur þegar skilað sér og mun skila sér enn frekari til lengri tíma og treystir borgarráð stjórnendum Orkuveitunnar til að halda áfram á sömu braut í stað þess að leggja fram hugmyndir um að velta allri fjárþörfinni yfir á almenning.”

Skömmu áður eða 6. maí bókaði ég meðal annars í borgarráði þegar lagður var fram ársreikningur OR, um leið og ég minnti enn og aftur á varnaðarorð fjármálaskrifstofu og innri endurskoðun borgarinnar varðandi það að eftirlit og eftirfylgni borgaryfirvalda hefur stöðugt verið að minnka á sama tíma og skuldir fyrirtækjanna og þá sérstaklega OR hafa aukist.:

“Það vekur athygli að í endurskoðunarskýrslu KPMG kemur fram að í miðju bankahruni á árinu 2008 var framkvæmt sérstakt endurmat á eignum OR sem jók eigið fé fyrirtækisins um rúma 40 milljarða. Upphæð sem nemur nánast öllu eigin fé fyrirtækisins í árslok 2009. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kemur fram að stjórnendur bankanna hafi hækkað bókfærðar eignir, þannig að staðan sem sýnd var í bókhaldinu hafi ekki verið raunveruleg. Þar koma m.a. við sögu endurskoðendur OR, KPMG.”

Orkuverð til stóriðju
Að mínu mati á almenningur ekki að sætta sig við það að orkuverði til stóriðju, sem er langstærsti þáttur rafmagnsframleiðslunnar, sé haldið leyndu.
11. maí sl. lagði ég fram svohljóðandi tillögu í borgarráði sem tekin var til afgreiðslu 29. maí:

„Lögð fram að nýju svohljóðandi tillaga borgarráðsfulltrúa Vinstri grænna frá 11. f.m.:
Borgarráð beinir þeim tilmælum til stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur að allt orkuverð verði opinberað.“

Það er ekki hægt að segja annað en að skilaboðin hafi verið skýr:

“Borgarráð vísar tillögunni til meðferðar stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur með ósk um að leitað verði eftir samþykki Norðuráls um að orkuverð verði gert opinbert.”

Það urðu tímamót í stjórn OR þegar eftirfarandi tillaga var samþykkt þar einróma 12 maí sl.:

“Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur beinir því til forstjóra að leita eftir samþykki Norðuráls fyrir því að orkuverð verði gert opinbert.”

Síðan eru liðnir rúmir þrír og hálfur mánuður og í millitíðinni hefur meirihluti OR hækkað orkuverð til almennings um 28% en engin verðhækkun nær til stóriðjunnar sem þó fær megnið af rafmagninu.

Þessi staða er óþolandi og mín skoðun er sú að hafi Norðurál ekki svarað erindinu eða neitað að verða við því átti Orkuveitan að gera það opinbert og bíða með allar verðhækkanir þar til málið yrði leyst. Það er í það minnsta ekki seinna vænna en að bregðast við tilmælum borgarráðs.

Uppskipting OR
26. október í fyrra lagði ég fram eftirfarandi tillögu í borgarráði:

“Borgarráð samþykkir að fara þess á leit við ríkisstjórn og iðnaðarráðherra að gefinn verði þriggja ára frestur á áformaðri uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur. Jafnframt verði lagaákvæði hvað þetta vaðar endurskoðuð.”

Tillögunni var vísað til umsagnar stjórnar OR og var þar tekin á dagsskrá 4. desember. Formaður stjórnarinnar, Guðlaugur Sverrisson lagði fram eftirfarandi tillögu að umsögn stjórnar:

“Sameiginleg nefnd eigenda Orkuveitu Reykjavíkur hefur skilað eigendum tillögum um uppskiptingu fyrirtækisins. Samstaða var um tillögurnar. Við gerð þeirra var haft að leiðarljósi að kostnaði við uppskiptinguna yrði haldið í lágmarki og samþykkt þeirra mun ekki hafa áhrif á eiginfjárstöðu Orkuveitu Reykjavíkur né stöðu fyrirtækisins gagnvart lánadrottnum. Því telur stjórn Orkuveitu Reykjavíkur ekki ástæðu til að fresta því að til uppskiptingar komi um áramót.”

Á hinn bóginn lagði ég fram þessa tillögu að umsögn stjórnar:

“Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur telur brýnt að eigendur OR fari þess á leit við ríkisstjórnina og iðnaðarráðherra að gefinn verði þriggja ára frestur á áformaðri uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur og lagaákvæði hvað þetta varðar verði endurskoðuð. Fjárhagsleg staða Orkuveitunnar er þessa stundina veik og eiginfjárstaðan komin niður fyrir 14%. Fyrir þessu eru ýmsar ástæður en fordæmalausar aðstæður Íslands og gríðarleg veiking krónunnar vega þungt. Uppskiptingin er ekki aðeins kostnaðarsöm heldur mun hún setja lánasamninga við erlenda lánadrottna í uppnám.”

Þegar raforkutilskipun ESB var innleidd á evrópska efnahagssvæðinu árið 1997 (sem öðlaðist gildi á Íslandi með raforkulögunum 2003) voru forsvarsmenn flestra raforkufyrirtækja landsins því andvígir og á alþingi var tilskipuninni andæft af fjölmörgum þingmönnum. Síðar viðurkenndu ýmsir þingmenn úr stjórnarmeirihluta að misráðið hefði verið að sækja ekki um undanþágu fyrir Ísland, enda ljóst að Ísland er ekki hluti af sameiginlegum innri raforkumarkaði Evrópu vegna legu landsins.

Uppskiptingu orkufyrirtækja hefur verið frestað í öðrum löndum án vandræða og því eðlilegt að hérlendis endurskoðum við málið í ljósi þeirra efnahagsþrenginga sem nú dynja á þjóðinni. 

Röksemdir fulltrúa raforkugeirans gegn uppskiptingu orkufyrirtækjanna samkvæmt tilskipun ESB komu opinberlega fram, meðal annars í fjölmiðlum í febrúar 2006. Þær voru af tvennum toga.

Breytingarnar eru óhagkvæmar. Samlegðaráhrif margvísleg glötuðust með skipulagsbreytingunum
Breytingarnar eru dýrar og myndu leiða til aukins kostnaðar fyrir raforkukaupendur.
Menn höfðu með öðrum orðum miklar efasemdir um meint hagræði af uppskiptingunni og þeim ávinningi sem markaðsvæðing raforkugeirans átti að leiða til. Að þessu sögðu er ljóst að kjörnir fulltrúar og starfsfólk OR þurfa fyrst og fremst að einbeita sér að rekstri fyrirtækisins í núverandi mynd í stað þess að fara út í umfangsmiklar skipulagsbreytingar sem koma til með að verða dýrar og óhagkvæmar til lengri og skemmri tíma.

Eins og við mátti búast var tillaga formanns samþykkt gegns mínu atkvæði en fulltrúi Samfylkingar sat hjá. 

Þá bókaði ég :

“Þegar borgarráð fór þess á leit við stjórn OR að hún veitti umsögn um fram komna tillögu um frestun á uppskiptingu OR var það gert til þess að fá álit stjórnarinnar á kostum þessa eða göllum”.

Í umsögn sinni segir meirihlutinn það ljóst að “frestun á uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur sé fyrirtækinu ekki til hagsbóta,”

Þetta er rökstutt með því að aðrir aðilar á orkumarkaði geti mótmælt frestuninni, kostnaðurinn við hana sé óverulegur og “bærilega hafi til tekist” í samningagerð í nýlegum samningum við evrópska fjárfestingarbankann.

Að öðru leyti fjallar umsögn meirihlutans ekki um beiðni borgarráðs heldur er miklu púðri eitt í vinnu á vegum OR sem farið hefur fram til að framfylgja ákvæði laganna um uppskiptingu orkufyrirtækja. Vangaveltur um andstöðu annarra orkufyrirtækja eru undarlegar frá fólki sem fyrst og fremst á að gæta hagsmuna OR.

Enn undarlegri er fullyrðing meirihlutans um að kostnaðurinn við uppskiptinguna verði óverulegur á sama tíma og það er talið geta orðið kostnaðarsamt, verði henni frestað. Þá vakna upp spurningar um hvað meirihlutanum gengur til þegar ekki er minnst á augljósan kostnaðarauka sem hlýtur að myndast vegna nýrrar stjórnar dótturfyrirtækis og sérstakrar uppbyggingar vegna þess.

Mér til mikillar ánægju tók ríkisstjórnin síðan af skarið á ögurstundu og frestaði uppskiptingu Orkuveitunnar um eitt ár en það var svo sannarlega ekki meirihluta stjórnar OR að þakka.

15. febrúar var málið svo á dagsskrá að undangengnu þrasi á stjórnarfundinum áður, en þá fór meirihlutinn að skýra breytinguna með skorti á skattalegu hagræði, nokkuð sem aldrei hafði verið rætt áður eins og sést hér að framan.

Ég kaus að líta fram hjá því en við sameinuðumst um eftirfarandi bókun.

“Lögð fram á ný tillaga formanns, dags. 21.01.2010, ásamt tillögu Þorleifs Gunnlaugssonar, lagðri fram á fundi stjórnar 12.02. 2010. 
Tillögurnar sameinaðar með svohljóðandi bókun, sem stjórn samþykkti einróma: 
Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur samþykkti á fundi sínum þ. 15. maí 2009 að fara þess á leit við eigendur að þeir skipuðu starfshóp til að undirbúa uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur í samræmi við kröfur 14. gr. raforkulaga.

Eigendur skipuðu í framhaldinu fulltrúa í hópinn, t.a.m. borgarráð á fundi sínum þ. 4. júní. Stýrihópurinn skilaði tillögum sínum um uppskiptingu með skýrslu í október 2009. Með lögum nr. 142/2009 var frestur til að ganga frá uppskiptingu fyrirtækisins framlengdur um eitt ár, til 1. janúar 2011, þar sem ekki hafði verið gengið frá nauðsynlegum lagabreytingum til að koma í veg fyrir skattalegt óhagræði af uppskiptingunni innan upphaflegs frests.

Fulltrúi Vinstrihreyfingarinnar-Græns framboðs í stjórn OR hefur flutt tillögu í stjórninni þess efnis að eigendur OR fari þess á leit við ríkisstjórnina og iðnaðarráðherra að sótt verði um undanþágu fyrir Ísland hvað varðar raforkutilskipun ESB. 
Nauðsynlegt er, áður en uppskipting Orkuveitu Reykjavíkur fer fram, að lögum um Orkuveitu Reykjavíkur nr. 139/2001 verði breytt svo forðast megi skattalegt óhagræði OR við uppskiptingu. 
Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur leggur áherslu á að:

1. eigendur kanni vilja stjórnvalda til þeirra breytinga á raforkulögum, sem tillaga fulltrúa VG felur í sér.

2. eigendur taki afstöðu til fyrirkomulags uppskiptingar þegar ný lög um Orkuveitu Reykjavíkur hafa verið afgreidd frá Alþingi.

3. sá ársfrestur sem Alþingi veitti til uppskiptingarinnar verði nýttur til að vanda sem best til alls undirbúnings aðskilnaðar sérleyfis- og samkeppnisrekstursins.

4. undirbúningi uppskiptingar Orkuveitu Reykjavíkur verði haldið áfram.”

Að mínu mati var undirbúningi að uppskiptingu OR að mestu lokið um síðustu áramót (í það minnsta að mati eigendanefndarinnar) og það sem skipti máli væri það að stjórnin hvetti eigendur til þess að “fara þess á leit við ríkisstjórnina og iðnaðarráðherra að sótt verði um undanþágu fyrir Ísland hvað varðar raforkutilskipun ESB.”

Nú er liðið á haust og aðeins 4 mánuðir eftir af frestinum sem ríkisstjórnin gaf. Reyndar hefur ríkisstjórnin gefið út í tengslum við Magmadeiluna að undið skuli ofan af einkavæðingarferlinum. Mikilvægur þáttur í einkavæðingarferli orkugeirans var einmitt stiginn þegar raforkutilskipun ESB um uppskiptingu orkufyrirtækja öðlaðist gildi á Íslandi með raforkulögunum 2003 og markaðsvæðing þessara almannafyrirtækja hófst.

Eigendum Orkuveitunnar er það skylt, nú þegar haustþingið er að hefjast að óska eftir því að lögunum verði breytt, þó ekki væri nema vegna þess að uppskiptingin er ekki aðeins kostnaðarsöm heldur mun hún setja lánasamninga við erlenda lánadrottna í uppnám á versta tíma.

Category : Greinar

Orkuveitan og almenningur (1.hluti)

August 27th, 2010 // 9:40 pm @ Þorleifur Gunnlaugsson // 34 athugasemdir

Meirihlutinn í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og þar með meirihlutinn í Reykjavík hafa tekið af skarið – 28% hækkun að jafnaði til notenda sinna. Jafnframt á að fara í miklar hagræðingaraðgerðir en hinsvegar er óljóst í hverju þær muni felast. Einnig er rætt um sölu eigna og þar á meðal hlut OR í Landsneti og HS veitum. Þrátt fyrir þetta er látið í það skína  að meira þurfi til, til að bjarga fyrirtækinu frá greiðsluþroti. Nú ríður á að almenningur verði á vaktinni því í þessum efnum er ekki allt sem sýnist og hætta er á því að nú sjái þeir sem af því hafa hag spunatækifæri til þess að koma almenningi á þá skoðun að nauðsynlegt sé að selja þann virkjanarétt sem eftir er á Hellisheiði til einkaaðila.



Hvernig var hægt að setja veitufyrirtæki borgarinnar  í 240 milljarða skuld?  Veitufyrirtæki borgarinnar voru vel stödd fjárhagslega áður en þau voru sameinuð. Sumir töluðu um gullmola. Um aldamótin var þeim dembt saman í eitt og úr varð Orkuveita Reykjavíkur. Í anda þess sem þá þótti nútímalegt fékk fyrirtækið mikið sjálfstæði og sett í hóp þeirra almannafyrirtækja sem farið var að kalla B-hluta fyrirtæki. Um 2002 stóð til að háeffa OR en VG sem þá var að ganga í R-listann náði að stoppa það með þeim rökum að um væri að ræða einkavæðingarvegferð í anda þess sem alltaf fylgdi hlutafélagavæðingu almannafyrirtækja. 
 


Stjórnendur Orkuveitunnar héldu sínu striki og bruðlið hófst. Fasteignir veitufyrirtækjanna voru seldar og hafist handa við byggingu risa byggingar í Árbænum. Upphaflegar áætlanir byggðu á því að söluverð veitufyrirtækjanna dygði fyrir nýja húsinu en þegar upp var staðið fór kostnaðurinn langt fram úr áætlun, enda verið að byggja höll sem er vægast sagt illa nýtanleg. Um svipað leiti voru lagðir miklir fjármunir til að gera upp Stöðvastjórahúsið við Elliðaárnar sem síðan hefur verið notað fyrir yfirstjórnendur og boðsgesti þeirra, oft kjörna fulltrúa sem ógjarnan hafa mætt þangað og þegið góðar veitingar. Útþenslustefnan hófst, keyptar veitur annarra sveitarfélaga, farið að virkja á Hellisheiði og gerð stórinnkaup á japönskum túrbínum sem hver fyrir sig kosta 5 miljarða (í dag liggja þrjár þeirra ennþá ónotaðar) og fjármögnun öll á erlendum lánum.

Ég var varamaður Svandísar Svavarsdóttur í stjórn OR á síðasta kjörtímabili og kom inn sem aðalmaður í júlí í fyrra. Fljótlega eftir að ég kom inn í stjórnina varð mér ljóst að það væri ekki allt með felldu. Ég viðraði áhyggjur mínar í borgarráði og  27. ágúst 2009 lagði ég fram eftirfarandi tillögu:

„Borgarráð felur fjármálaskrifstofu borgarinnar að nálgast árshlutareikning Orkuveitu Reykjavíkur og aðrar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til glöggvunar fyrir borgarráð með tilliti til áhættu af fjárfestingaráformum OR fyrir A-hluta borgarsjóðs. Fjármálaskrifstofu er jafnframt falið að gera tillögur til ráðsins um gerð áhættumats þeirra þátta OR sem hugsanlega geta ógnað fjárhagslegu öryggi borgarinnar.“

Meirihlutinn treysti sér ekki til að afgreiða tillöguna fyrr en 15. október og þá til að hafna henni og við það tækifæri bókaði ég:

„Tillaga Vinstri grænna um möguleika á áhættumati ákveðinna þátta Orkuveitu Reykjavíkur hefur hvað eftir annað verið sett á dagskrá borgarráðs og jafnharðan tekin af henni aftur. Nú þegar tillagan fæst loksins afgreidd er það gert til að vísa henni frá. Þessi vandræðagangur meirihlutans er til marks um óöryggi þegar kemur að málefnum Orkuveitunnar. Skuldir OR eru á þriðja hundrað milljarða króna og í þessari stöðu er sú spurning áleitin hvort ekki sé rétt að hægja á fjárfestingum eða jafnvel stöðva þær um tíma á meðan fyrirtækið er að ná betra jafnvægi. Til þess að borgarráðsfulltrúar geti tekið upplýsta umræðu um þetta þurfa þeir að hafa í höndum úttekt eða áhættumat og í ljósi aðstæðna væri eðlilegt að fjármálaskrifstofa borgarinnar framkvæmdi það en hún hefur lýst áhyggjum sínum af því að B-hluta fyrirtækin hafi stöðugt fjarlægst borgina. Úr því sem komið er, er það hins vegar von borgarráðsfulltrúa VG að umræðan verði til þess að borgarfulltrúar verði betur upplýstir um stöðu Orkuveitu Reykjavíkur.“

Meirihlutinn sagði að áhættumat væri óþarft þar sem fjármálaskrifstofan væri að fylgjast vel með OR. Þetta var langt frá því að vera sannleikanum samkvæmt því bæði Fjármálaskrifstofan og Innri endurskoðun borgarinnar höfðu um langan tíma lýst opinberlega yfir áhyggjum sínum vegna þess hversu erfitt væri að hafa eftirlit með B-hluta fyrirtækjunum. Þannig bókaði ég skömmu áður, í borgarráði þegar ársreikningur fyrir 2008 var lagður fram 18. júní í fyrra:

“ Í umfjöllun um ársreikning Reykjavíkurborgar fyrir árið 2008 vakti fjármálaskrifstofa borgarinnar sérstaka athygli á því að B-hluta fyrirtækin hafi flest fjarlægst borgarráð og stjórnsýslu borgarinnar hratt. Skrifstofan heldur því jafnframt fram að innsýn í rekstur og fjárhagsstöðu fyrirtækjanna fari dvínandi. Borgin ber hinsvegar beina eða óbeina ábyrgð á fyrirtækjunum. Undir þetta tekur innri endurskoðun sem benti á það strax 2003 að B-hluta fyrirtækin væru að fjarlægjast borgina ár frá ári. Þetta eru að mati borgarráðsfulltrúa VG varnaðarorð sem verður að taka alvarlega nú þegar fjárhagsvandi sumra B-hluta fyrirtækja er slíkur að hann gæti stefnt borginni í voða. Því má velta fyrir sér hvort staða þessara fyrirtækja væri jafn slæm og raun ber vitni, ef borgarráð hefði verið betur inni í rekstri þeirra. Það er því nauðsynlegt að endurskoða samband borgarinnar og B-hluta fyrirtækjanna og taka nú þegar til framkvæmdar eigendastefnu borgarstjórnar er varðar aðkomu innri endurskoðunar að eftirliti með öllum B-hluta félögum þar sem borgin á 50#PR eða meira og legið hefur fyrir í tæp 2 ár.“

Það var síðan ekki fyrr en um áramót að fjármálaskrifstofan kom með áhættumat sem að vísu fjallaði aðeins um þetta ár og sýndi að til þess að standast áhættu af greiðsluþroti OR á þessu ári þyrfti borgin að eiga tilbúna í reiðufé um 10 milljarða.

Þegar líða tók á haustið 2009 fór ég að spyrja skriflegra spurninga sem vörðuðu reikninga félagsins og sjóðstreymið, þ.e. möguleika OR til að standa skil á fjárhagslegum skuldbindingum. Svörin sem ég fékk voru þess eðlis að mér þótti verið að snúa út úr. Ég hélt því áfram að spyrja en fékk aldrei fullnægjandi svör við því hvernig fyrirtækið gæti staðið við skuldbindingar sínar með þeim þeim tekjum sem áætlaðar voru. Á sama hátt mótmælti ég lántökum og áframhaldandi orkusölusamningnum til Norðuráls. Þannig bókaði ég til að mynda á stjórnarfundi OR 4. des í fyrra:

„Lögð var fram tillaga á þessum fundi um að Orkuveitan framlengi ekki orkusölusamning fyrirtækisins við Norðurál Helguvík ehf. en hún var ekki tekin á dagsskrá heldur ákvað meirihlutinn að halda uppteknum hætti í þjónkun sinni við þungaiðnaðinn á Íslandi. Gildandi samningur milli Orkuveitunnar og Norðuráls Helguvíkur ehf. er runninn út. Því er nú um að ræða einstakt tækifæri til að endurmeta alla orkusölu frá Orkuveitu Reykjavíkur til langrar framtíðar í þágu sjálfbærrar þróunar og fjölbreytts atvinnulífs á svæðinu. Á það hefur verið bent og nú síðast í greiningu frá ARION banka, að staða Orkuveitunnar er veik, eiginfjárstaðan um 13% og verulega varasamt er að fara í frekari fjárfestingar að sinni. Í stað þess að taka mark á ítrekuðum viðvörunum ætlar meirihluti OR að setja undir sig hausinn og halda áfram á þeirri vegferð að festa OR í samningum við álver sem ekki hefur verið fjármagnað, með virkjunum sem ekki hafa verið fjármagnaðar og með gjaldskrá til álvera sem er helmingi lægri en öðrum bjóðist, þar á meðal garðyrkjubændum.“

Hér ætla ég að láta staðar numið að sinni en mun halda áfram að reifa málið og ýmsar hliðar þess á næstu dögum.

Category : Vefgreinar

Kominn tími til breytinga

August 22nd, 2010 // 9:41 pm @ Þorleifur Gunnlaugsson // 38 athugasemdir

Greinin birtist upphaflega 21. ágúst í Reykjavík vikublað. Þau mistök voru gerð í blaðinu að ég var titlaður borgarfulltrúi. Hið rétta er að ég er varaborgarfulltrúi og fulltrúi í velferðarráði.

Þegar hjálparstofnanir fóru í frí í sumar og fjölmargir úr röðum fátækra Íslendinga sáu fram á enn meiri skort höfðu fjölmiðlar samband við opinbera aðila. Borgarstjórinn í Reykjavík hafði ekki kynnt sér málið og hann hefur ekki tjáð sig um það síðan. Fyrstu viðbrögð formanns velferðarráðs voru þau að borgin myndi ekki bregðast við þessum vanda og lét formaðurinn hafa það eftir sér að „fólk hafi síðasta sumar forgangsraðað á annan hátt, jafnvel ekki greitt allt sem það eigi að greiða“. Félagsmálaráðherra sagði að sveitarfélögin ættu að bregðast við vandanum en axlaði sjálfur ekki ábyrgð gagnvart sínum skjólstæðingum, öryrkjum, öldruðum og atvinnulausum. Um síðir og eftir brýningu brást Reykjavíkurborg við gagnvart þeim sem hún hefur lögboðnar skyldur við með því að veita sérstakan sumarstyrk.

Ríkisstjórnin brugðist
Ríkisstjórn sem kennir sig við félagshyggju hefur brugðist þessu fólki hrapalega. Atvinnuleysisbætur hafa staðið í sömu krónutölu í tæp tvö ár og húsaleigubætur lengur. Á sama tíma hækkar húsaleiga Félagsbústaða samkvæmt vísitölu á þriggja mánaða fresti og kaupmáttur launa lækkar stöðugt, sérstaklega hjá því fólki sem er skuldum vafið eða þarf að borga háa húsaleigu eða lyfja- og lækniskostnað. Ríkisstjórnin hefur meira að segja farið í sérstakar aðgerðir til að lækka laun aldraðra og örorkulífeyrisþega, hún skattleggur laun undir fátækramörkum og það hefur komið í ljós að þegar Reykjavíkurborg hljóp undir bagga með fátækum í sumar var sá styrkur skattlagður þó svo matargjafir hjálparstofnana væru það ekki. Fátækir verða stöðugt fátækari og þeim dögum fjölgar sem margir þeirra eiga ekki fyrir nauðþurftum fram að mánaðamótum.

Fáir málsvarar
Fátækir eiga sér fáa málsvara. Sjálfir hafa fátækir ekki myndað með sér samtök. Fyrr á tímum átti fátækt fólk bakhjarl í verkalýðshreyfingunni. Þar átti tekjulítið fólk vettvang til að heyja baráttu sína og naut stuðnings þeirra sem voru ívið betur settir. Þarna varð til brennandi barátta fyrir réttlæti. Í krafti samtakamáttarins, innleiddi verkalýðshreyfingin í samstarfi við pólitísk öfl, mestu félagslegu umbætur Íslandsögunnar. En það gerðist ekki átakalaust. Menn sultu frekar en að gefa eftir í verkföllum. Samtakamátturinn þjappaði fólki saman og stéttvísin jókst. Þannig tókst fátæku fólki á fyrri hluta 20. aldarinnar að koma á mun réttlátara samfélagi, þar sem verkfallsrétturinn var viðurkenndur, samið um lífeyrissjóði, lög voru sett um stéttarfélög og vinnudeilur, lagmarksvinnutíma, sjúkratryggingar og laun hækkuð.

Starfandi og óvirkir
Máttur verkalýðshreyfingarinnar er ekki lengur fólginn í fjölda baráttuglaðra félaga. Alþýðusambandið hefur í raun skipst upp í starfandi forystu og óvirkan fjölda. Það sem verra er: Ekki verður betur séð en að þannig vilji forystan hafa þetta. Áhuginn er fremur fólginn í umsýslu sjóða og samvinnu við forystumenn atvinnurekenda og ríkisstjórn en launa- og réttindabaráttu. DV sagði frá því fyrir stuttu að nokkrir helstu forystumenn sambandsins væru með um og yfir milljón í laun á mánuði. Launin langt umfram það sem félagsmennirnir hafa og áhugasviðið sjóðir og umsýsla. Auðvitað á þetta ekki við um alla sem eru í forsvari fyrir verkalýðshreyfinguna. En doðinn á hins vegar við um þau flest. Eða hefur hin starfandi forysta barist af hörku fyrir því að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, sem er 125 þúsund kr. á mánuði til einstaklings eða atvinnuleysisbætur sem eru um 150 þúsund kr. á mánuði, verði hækkuð? Nei, það hefur hún ekki gert. Hvað þá tekið upp viðræður um að bæta hag leigjenda með vísitölubindingu húsaleigubóta eða með því að koma á fót lífsnauðsynlegu félagslegu leigu- og kaupleigukerfi í stað einkaeignakerfis húsnæðismarkaðarins sem hrundi.

Fátækramörk
Hver er ástæðan fyrir því að ASÍ hefur ekki krafist útreikninga á fátækramörkum? Hún skyldi þó ekki vera sú að lægstu umsamin laun yrðu án efa undir þeim mörkum? Í umsömdum láglaunatöxtum er fólginn vandi þeirra sem vilja hækka fjárhagsaðstoð og atvinnuleysisbætur. Launagólfið, sem verkalýðshreyfingin hefur samið um og atvinnurekendur nýta sér í stórauknum mæli, er rétt fyrir ofan bæturnar. Sú spurning er því áleitin hvort verkalýðshreyfingin sé meðsek og meðvirk í að viðhalda fátækt á Íslandi. Þetta eru þung orð. En það er þungbært að eiga ekki fyrir nauðþurftum. Það skilja þau greinilega ekki sem hafa allt til alls, keyra á milli sjóðstjórnarfunda á glæsikerrum með milljón á mánuði í laun. Það er kominn tími á breytingar. Ef verkalýðshreyfingin ætlar að eiga framtíðina fyrir sér verður hún að breyta áherslum sínum. Hún þarf þá að byrja á sjálfri sér. Það þarf ríkisstjórnin að gera líka. Hún hvorki lifir, né getur hún kallað sig velferðarstjórn ef hún stokkar ekki upp í eigin ranni.

—-

Viðbót 22.8.10 kl: 20.43

Guðmundur Gunnarsson svarar grein minni á Eyjublogginu. Ég reyndi að setja inn athugasemd á síðuna hans en fékk villu þannig að ég er ekki viss um að hún skili sér. Ég set hana því inn hér að neðan.

Sæll Guðmundur

Greinin sem þú vitnar í er nú kominn á Eyjubloggið mitt (http://blog.eyjan.is/thorleifur/2010/08/22/kominn-timi-til-breytinga/) og ég hvet lesendur þína að lesa hana því satt best að segja finnst mér og að þú sért að vitna í einhverja aðra grein.

Ég vil leiðrétta ákveðnar staðreyndavillur sem fram koma í blogginu þínu.

Svo því sé haldið til haga þá er ekki rétt að ég kynni mig sem oddvita VG í umræddri grein. Blaðið gerir hinsvegar þau mistök að kynna mig sem borgarfulltrúa en þegar ég sendi greinina undirritaði ég hana : „Þorleifur Gunnlaugsson varaborgarfulltrúi og fulltrúi í velferðarráði.“

Þú segir að ég „veitist að starfsmönnum stéttarfélaga með rakalausum dylgjum og rógburði.“ Og bendir á að DV hafi farið með rangt mál hvað laun þin varðar. Þessu er til að svara að þær upplýsingar fóru ekki fram hjá mér en eftir sem áður stend ég við þá fullyrðingu að „nokkrir helstu forystumenn sambandsins væru með um og yfir milljón í laun á mánuði“ og þá er ég að tala um heildarlaun (með fríðindum) en ekki úttekt á séreignarsparnaði.

Þú segir í greininni að ég dylgi ég um að verkalýðsforingjar séu á „ mála hjá einhverjum fyrirtækjum“ og sakar mig því um „ ómerkilega rógburð“. Þetta er ekki rétt og hvergi má í minni grein finna slíkar dylgjur. Það var a.m.k. ekki ætlunin.

Þú segir að ég tali um ASÍ eins og það sé stéttarfélag og „ASÍ er sameiginleg skrifstofa sem stéttarfélög á almennum markaði reka“. Í greininni tala ég aldrei um að ASÍ sé eitt stéttarfélag en að halda því fram að aðeins sé um að ræða skrifstofu er mikil einföldun. Á heimasíðu ASÍ segir: „ ASÍ er samband landssambanda og landsfélaga með beina aðild. Æðsta vald í málefnum ASÍ er í höndum ársfunda sambandsins. Árlega koma saman 290 kjörnir fulltrúar launafólks af öllu landinu, en hvert aðildarfélag á rétt á að senda a.m.k. einn fulltrúa óháð stærð. Á fundinum er stefna heildarsamtakanna mótuð og þeim valin forysta.“

Þú segir að ég sé „maður sem ekki er þátttakandi í stéttarfélagi og veit ekkert um hvað hann er að skrifa.“ Um þetta er það að segja að ég er ekki þáttakandi í stéttarfélagi eins og er. Ég byrjaði hins vegar ungur að vinna og var strax um 17 ára aldur virkur á félagsfundum Dagsbrúnar, í iðnnemafélaginu og síðan sveinafélaginu mínu. Ég varð síðan virkur í meistarafélaginu mínu og var formaður þar um tíma. Ég var einnig einn þeirra sem endurreisti Meistarasamband byggingamanna og sat þar í fyrstu stjórn. Í störfum mínum með meistarafélaginu mínu og meistarasambandinu lagði ég áherslu á að hækka þyrfti lægstu laun. Ég benti á hættuna af því að þó svo Íslendingar væru á þeim tíma háttlaunaðir þá gæti það breyst hratt og svo hitt að óprúttnir verktakar stunduðu þann leik að ráða erlenda „fagmenn“ á lágmarkstöxtum.

Þú segir að ég ráðist „að stéttarfélögunum til þess að draga athyglina frá eigin getuleysi“ að ég sé dæmi um „lélega stjórnmálamenn sem ríghalda í það efnahagskerfi sem Ísland hefur, þar sem þeir leiðrétta efnahagsleg mistök með því að fella krónuna“ Þú segir að ég og „hinir stjórnmálamennirnir berum ábyrgð á því að „nú erum við á svipuðum slóðum með kaupmátt og við vorum fyrir 15 árum.” Viltu vera svo vænn að rökstyðja þetta þegar kemur að mínum störfum í stjórnmálum?

Eftir sem áður stend ég við grein mína sem nú er kominn á netið en þeir sem hana lesa sjá að þar er ég fyrst og fremst að gagnrýna ríkisstjórnina og kjörna fulltrúa fyrir að bregðast fátækum og svo verkalýðshreyfinguna fyrir að styðja ekki við bakið á þeim. Ennfremur að samið sé um svo lá laun að þau eru fyrir neðan fátækramörk og hömlun hækkun atvinnuleysisbóta og fjárhagsaðstoðar.

Með kveðju,
Þorleifur Gunnlaugsson

Category : Vefgreinar

Ríkisstjórnin og Magma Energy

July 9th, 2010 // 1:54 pm @ Þorleifur Gunnlaugsson // 41 athugasemdir

Viðskiptaráðherra hefur nú gefið út yfirlýsingu um að meirihlutaeign Magma Energy Sveden á HS orku sé heimil. Þetta byggir hann á afstöðu fulltrúa Samfylkingar, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í nefnd um erlendar fjárfestingar sem er gegn þeirri afstöðu fulltrúa VG og Hreyfingarinnar að íslensk lög og  ESB tilskipun er málið varðar, sé ekki smíðuð til að  gera skúffufyrirtækjum kleift að fjárfesta á Íslandi í orkuverum og orkuauðlindum.

Ég fæ ekki betur séð en að með þessu sé meirihluti nefndarinnar að vinna gegn anda laganna og ráðherrann að sama skapi, til að þjóna erlendum auðmönnum á kostnað íslenskra almanahagsmuna. Þetta er gert í óþökk annars ríkisstjórnarflokksins en Vinstri græn hafa margoft og nú síðast á flokksráðsfundi fyrir þremur vikum ályktað gegn einkavæðingu HS orku. Þar segir meðal annars:
„Til að tryggja yfirráð almennings yfir orkufyrirtækjum og vinda ofan af kaupum Magma á HS-Orku er mikilvægt að hér verði sett lög sem fela í sér óskoruð yfirráð hins opinbera á orkufyrirtækjum. Flokksráðsfundur brýnir ráðherra og þingmenn VG að hraða gerð slíks frumvarps og hvetur jafnframt til þess að gripið sé til allra ráða þannig að HS-Orka komist aftur í almenningseigu í samræmi við fyrri samþykktir flokksráðs og annarra stofnana flokksins.  Þar á meðal verða eignarnámsaðgerðir ekki útilokaðar.”

Nú kemur til kasta ríkisstjórnarinnar. Vilji VG er skýr. Nú reynir á hvort tekið er mark á ályktunum flokksráðs VG. Það er ófrávíkjanleg krafa að orkuverum og orkuauðlindum verði haldið í almannaeigu. Þessa orustu verður að taka núna því mikið er í húfi. Fari sem horfir eru þessar mikilvægu auðlindir landsmanna komnar á útsölu á markaðstorg alþjóðlega auðvaldsins.

Í lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri segir í 12.gr.:

„Nú telur [ráðherra]2) að tiltekin erlend fjárfesting ógni öryggi landsins eða gangi gegn allsherjarreglu, almannaöryggi eða almannaheilbrigði eða ef upp koma alvarlegir efnahagslegir, þjóðfélagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum, sem líklegt er að verði viðvarandi, og getur hann þá stöðvað slíka fjárfestingu, enda kunngjöri hann ákvörðun sína innan átta vikna frá því að honum berst tilkynning um hlutaðeigandi fjárfestingu, sbr. 7. gr. Áður en slík ákvörðun er tekin skal ráðherra leita álits nefndar um erlenda fjárfestingu.”

Ráðherra í vinstri stjórn sem ekki nýtir sér lagaákvæði sem þetta til að verja landið fyrir ágangi alþjóðlegra fjármagnseigenda sem í engu munu gæta hagsmuna landsmanna, hlýtur að þurfa að hugsa sinn gang. Sama gildir um ríkisstjórnina alla enda hún öll ábyrg fyrir því hvernig komið er. Ríkisstjórn sem ekki grípur inn í þennan feril á afgerandi hátt þannig að HS orka komist aftur í almannaeigu er ekki að gæta almannahagsmuna.

Category : Greinar

Stoltur sonur

"Nú getur það verið að ég sé ekki fullkomlega hlutlaus. Þar sem Þorleifur er ekki bara pabbi minn heldur einn af mínum bestu vinum. En ég er samt sem áður sannfærður um það að engum er betur treystandi en honum til að vinna að þeim málum sem mér finnast vera mikilvægust. Við sameinumst um frelsi, ekki á forsendum fjármagns heldur fólks, við sameinumst um jafnrétti, lýðræði, kvenfrelsi, umhverfisvernd."

Haraldur Ingi Þorleifsson

Vertu áskrifandi